शो कसरी खेल्ने
शो ल्होसारमा तिब्बती र शेर्पाले फाल्ने पासा खेल हो: दुई वा तीन खेलाडी, प्रत्येकलाई नौ सिक्का, र छालाको गद्दी वरिपरि चौसट्ठी कौडीको घुमाउरो बाटो। काठको भाँडोबाट पासा बजारिन्छ, सँगै पुगेका सिक्का थुप्रो बन्छन्, र नवै सिक्का अन्तिम कौडी नघाउने पहिलो खेलाडीले जित्छ।
- खेलाडी
- २-३
- के चाहिन्छ
- ६४ कौडी, छालाको गद्दी, दुई पासा, प्रत्येकलाई नौ सिक्का
- कति लामो
- एउटा खेल दसदेखि बीस मिनेट
यो कस्तो खेल हो
शो (ཤོ) तिब्बतभरि खेलिन्छ, र नेपालमा सोलुखुम्बुका शेर्पा र बौद्ध तथा जावलाखेलका तिब्बती परिवारले खेल्छन्। यो पुरुषहरूको, पैसा थापेर खेलिने खेल हो। तिब्बती नयाँ वर्ष ल्होसारमा दिनौंसम्म खेलिन्छ, र दाउ गद्दीमुनि राखिन्छ।
लुडोजस्तै यो पनि दौड हो, तर गोटीको सट्टा थुप्रो हुन्छ। एउटै खेलाडीका सँगै पुगेका सिक्का सँगै बस्छन् र सँगै चल्छन्। थुप्रोले आफूभन्दा ठूलो नभएको अरूको थुप्रोलाई हात फर्काउँछ, र ठूलो थुप्रोले यसको बाटो छेक्छ। त्यसैले खेल थुप्रो बनाउने र कहिले दौडाउने भन्ने छनोटमा चल्छ।
यहाँका नियम ल्हासाका खेलाडीले मानवशास्त्री दाइसुके मुराकामीलाई बताएअनुसार छन् (Revue d’Etudes Tibétaines, २०१४)। अरू विवरणसँग नमिल्ने कुरा यहाँ छान्न मिल्छ। क्रिस्टोफ फोन फ्युरर-हाइमेनडोर्फले १९५७ मा एक शेर्पाले यो खेलिरहेको फोटो खिचेका थिए, र ल्होसारका लागि काठमाडौंमा बिक्ने सेट पनि यही खेलका हुन्।
गद्दी र घुमाउरो बाटो
पासा याकको ऊन भरेको याकको छालाको गोलो गद्दीमा फालिन्छ। गद्दी वरिपरि चौसट्ठीवटा कौडी घडीको सुईको दिशामा घुमाएर राखिन्छन्, एक फन्कोभन्दा अलि बढी, त्यसैले अन्त्य सुरुको ठीक बाहिर पर्छ।
सिक्का कौडीमाथि होइन, कौडीबीचको खाली ठाउँमा बस्छन्। ७ परे सिक्का सातौं कौडीपछिको खाली ठाउँमा पुग्छ। चौसट्ठीऔं कौडी नाघेपछि घर।
प्रत्येक खेलाडीसँग नौवटा सिक्का हुन्छन्, प्रायः हातमा जे छ त्यही पुराना सिक्का। यहाँ ती पित्तल, वर्गाकार प्वाल भएको स्टिल र गोलो प्वाल भएको तामा छन्।
एउटा पालो
- दुईवटा पासा फाल्नुहोस्। ल्होसारमा तिनलाई काठको भाँडोमा हल्लाएर गद्दीमा घोप्ट्याएर बजारिन्छ।
- जोड्नुहोस्। जोड मात्र गनिन्छ, दुई पासा छुट्टाछुट्टै कहिल्यै गनिँदैनन्।
- आफ्नो एउटा थुप्रो घुमाउरो बाटोमा त्यति खाली ठाउँ अगाडि चाल्नुहोस्, वा हातबाट एउटा सिक्का त्यो ठाउँमा भित्र ल्याउनुहोस्।
तपाईंको कुनै पनि सिक्काले त्यो फाल प्रयोग गर्न सक्दैन भने फाल खेर जान्छ र पासा अर्कोलाई जान्छ। पालो गद्दी वरिपरि क्रमैसँग घुम्छ।
पहिलो फाल
तपाईंको पहिलो फालले दुईवटा सिक्का एकैपटक, एउटै थुप्रो बनाएर, पासाले देखाएजति ठाउँ अगाडि ल्याउँछ। जोड ३ वा १ र १ परे दुईको सट्टा तीनवटा आउँछन्।
तपाईंको पहिलो फाल अर्को खेलाडीको पहिलो थुप्रोमा पर्यो भने त्यो काटिन्छ, र तपाईं त्यहाँ दुईको सट्टा तीन सिक्का राखेर फेरि फाल्नुहुन्छ। त्यहाँ ठूलो थुप्रो छ भने रोकिनुहुन्छ, र अर्को पालोमा फेरि प्रयास गर्नुहुन्छ।
चाल्ने र थुप्रो
थुप्रो पूरै जोडजति एकैसाथ चल्छ, र बाटोमा जेसुकै भए पनि नाघेर जान्छ। पुग्ने ठाउँ मात्र महत्त्वको हुन्छ।
खाली ठाउँमा पुगे तपाईंको पालो सकिन्छ। आफ्नै थुप्रोमा पुगे दुवै एउटै बन्छन्, र तपाईं फेरि फाल्नुहुन्छ।
थुप्रो कहिल्यै छुट्टिँदैन। अग्लो थुप्रो काट्न गाह्रो हुन्छ र आफूभन्दा सानो सबैलाई काट्छ, तर काटियो भने त्यसका सबै सिक्का एकैपटक गुम्छन्।
काट्ने र छेक्ने
अर्को खेलाडीको तपाईंको जत्तिकै वा सानो थुप्रोमा पुगे त्यो काटिन्छ: त्यसका सिक्का धनीको हातमा फर्किन्छन्, र फेरि एक एक गरी भित्र आउनुपर्छ। ठाउँ तपाईंको हुन्छ, र तपाईं फेरि फाल्नुहुन्छ।
तपाईंको भन्दा ठूलो थुप्रोमा पुग्न पाइँदैन। तपाईंको एउटै चाल त्यही हो भने फाल खेर जान्छ।
पा रा
१ र १ लाई पा रा भनिन्छ। अहिले केही चल्दैन: २ पर्खिन्छ, र तपाईं तुरुन्तै फेरि फाल्नुहुन्छ।
त्यसपछि २ र नयाँ जोड छुट्टाछुट्टै एउटै वा दुई थुप्रोमा, वा दुवै सँगै एउटै थुप्रोमा चाल्न सकिन्छ। तीमध्ये एउटा चालले काट्यो वा थुप्रो मिलायो भने अर्को अङ्क पर्खिँदै तपाईं फेरि फाल्नुहुन्छ, र दुवै नयाँ फालमा जोडिन सक्छन्। यसरी एउटै पालोमा थुप्रो बाह्र ठाउँभन्दा टाढा पुग्न सक्छ।
छ-तीन
तपाईंका सबै सिक्का काटिएर हात फर्किएका छन् भने ६ र ३ ले नवै सिक्का एकैपटक नवौं खाली ठाउँमा एउटै थुप्रो बनाएर ल्याउन सक्छ, त्यहाँ कोही छैन भने। सबै विवरणमा यो नियम छैन, त्यसैले यो छान्न मिल्छ।
खेल कसरी जितिन्छ
चौसट्ठीऔं कौडी नाघ्ने थुप्रो घर पुग्छ। ठ्याक्कै पुग्नुपर्ने नियम नभए नाघ्ने जुनसुकै फालले हुन्छ। नवै सिक्का घर पुर्याउने पहिलो खेलाडीले जित्छ।
यहाँ खेल २,००० फालपछि पनि रोकिन्छ, जुन वास्तविक खेलमा कहिल्यै पुगिँदैन, र त्यसबेला धेरै सिक्का घर पुर्याउनेले जित्छ। धेरैजसो खेल सयदेखि दुई सय फालमा सकिन्छ।
दाउपेच
- सिक्कालाई थुप्रोमा मिलाउनुहोस्। तीनको थुप्रोलाई तीन वा बढीले मात्र काट्न सक्छ, र यसले पुगेको हरेक एक्लो सिक्का काट्छ।
- थुप्रो कतै छोड्नुअघि पछाडि हेर्नुहोस्। छदेखि आठ ठाउँ पछाडि भएको तपाईंको जत्तिकै वा ठूलो अरूको थुप्रोलाई त्यहाँ पुग्ने सम्भावना सबैभन्दा बढी हुन्छ।
- सुरुनेर ल्याएको एक्लो सिक्का गुमाउँदा धेरै घाटा हुँदैन। अन्त्यनेरको अग्लो थुप्रो नै पूरा खेल हो, त्यसैले सुरक्षित हुँदा मात्र चाल्नुहोस्।
- पा रापछि एउटा अङ्कले काट्ने वा थुप्रो मिलाउने चाल खोज्नुहोस्। त्यसले फेरि फाल दिन्छ, र अर्को अङ्क बढ्दै जान्छ।
सेटिङ
ल्हासाका खेलाडी, विकिपिडियाको विवरण र नियमका पानाहरू शोका धेरै कुरामा मिल्छन्, केहीमा मिल्दैनन्। ती कुरा सेटिङ हुन्।
| सेटिङ | सामान्य | के फरक पर्छ |
|---|---|---|
| कठिनाई | मध्यम | सजिलोले सक्दा काट्छ वा थुप्रो मिलाउँछ, नत्र सबैभन्दा टाढा दौडाउँछ। मध्यमले हरेक काटाइको मूल्य हेर्छ। कठिनले आफ्ना थुप्रोपछाडिका सबै थुप्रो पनि पढ्छ र अग्लो थुप्रो बनाउँछ। |
| घर पुग्दा | नाघ्ने जुनसुकै फाल हुन्छ | अन्तिम कौडी नाघ्ने जुनसुकै फालले थुप्रो घर पुग्छ कि ठ्याक्कै त्यसपछि पर्ने फालले मात्र। |
| छ-तीनले नवै भित्र | छ | बाहिर कुनै सिक्का नभएको खेलाडीका लागि ६ र ३ ले नवै सिक्का भित्र ल्याउँछ कि ल्याउँदैन। |
| लगातार तीन पा रा | छैन | लगातार तीन पा राले त्यहीँ खेल जिताउँछ कि जिताउँदैन। |
शब्दहरू
- शो (ཤོ)
- पासा, र त्यसले खेलिने खेल। यसलाई शो पारा पनि भनिन्छ।
- पा रा (པ་ར)
- १ र १। चाल्नुअघि फेरि फालिन्छ, र २ अर्को फालसँग खर्च गर्न पर्खिन्छ।
- गद्दी
- पासा बजारिने याकको ऊन भरेको याकको छालाको गोलो गद्दी, जसमुनि दाउ राखिन्छ।
- कौडी
- गद्दी वरिपरि घुमाएर राखिएका चौसट्ठीवटा कौडी। सिक्का तिनका बीचमा बस्छन्।
- थुप्रो
- एउटै खाली ठाउँमा भएका एउटै खेलाडीका सिक्का। सँगै चल्छन्, कहिल्यै छुट्टिँदैनन्।
- काट्नु
- अरूको आफूभन्दा ठूलो नभएको थुप्रोमा पुग्नु, जसले त्यसका सिक्का धनीको हातमा फर्काउँछ।
- ल्होसार
- तिब्बती र शेर्पा नयाँ वर्ष, जतिबेला शो सबैभन्दा धेरै खेलिन्छ।
यस पृष्ठका सबै नियम यही एपले खेल्ने नियम हुन्। सुरु गर्नुअघि खेलकै पृष्ठमा गएर जुनसुकै बदल्न सकिन्छ।
