बुद्धिचाल कसरी खेल्ने

बोर्ड आठ खाना लामो र आठ खाना चौडा हुन्छ, उज्यालो र गाढा खाना पालैपालो। यसलाई हरेक खेलाडीको दायाँ कुनामा उज्यालो खाना पर्ने गरी राखिन्छ। ठाडा लहरलाई फाइल भनिन्छ, सेतोको बायाँबाट a देखि h सम्म, र तेर्सा लहरलाई र्‍याङ्क, सेतोतिरबाट 1 देखि 8 सम्म।

यसरी हरेक खानाको नाम हुन्छ, जस्तै e4, र चाल लेख्न सकिन्छ। यो खेलको चाल सूचीमा र यस पृष्ठका चित्रमा पनि यिनै नाम प्रयोग भएका छन्।

1. हरेक खेलाडीको दायाँ हाततिरको कुनामा उज्यालो खाना पर्ने गरी बोर्ड राख्नुहोस्।
2. हरेक खेलाडीको दोस्रो लहर प्यादाले भर्नुहोस्।
3. पछाडिको लहरमा कुनाबाट भित्रतिर: हात्ती, त्यसपछि घोडा, त्यसपछि ऊँट।
4. रानी बीचको आफ्नै रङको खानामा बस्छे: सेतो रानी d1 मा, जुन उज्यालो खाना हो, र कालो रानी d8 मा, जुन गाढा हो।
5. उसको छेउको बाँकी खानामा राजा बस्छ। सेतोले पहिले चाल्छ।

हरेक गोटीको आफ्नै चाल छ। घोडाबाहेक कुनै गोटी अर्को गोटीमाथि नाघ्न सक्दैन, र कुनै पनि गोटी आफ्नै पक्षको गोटी भएको खानामा जान सक्दैन।

हात्ती सीधा लाइनमा अगाडि, पछाडि वा छेउतिर, बाटो नछेकिएसम्म जति पनि सर्छ। धेरै अन्त्यमा सँगै काम गर्ने दुई हात्ती एउटा रानीभन्दा बलिया हुन्छन्।

ऊँट कोणमा सर्छ। हरेक पक्षसँग उज्यालो खानामा बस्ने एउटा र गाढा खानामा बस्ने अर्को ऊँट हुन्छ, त्यसैले दुवै मिलेर पूरै बोर्ड ढाक्छन्।

रानी हात्ती र ऊँट दुवैजस्तै चल्छे: आठमध्ये कुनै पनि दिशामा जति पनि। ऊ बोर्डको सबैभन्दा बलियो गोटी हो, करिब नौ प्यादा बराबर।

राजा कुनै पनि दिशामा एक खाना सर्छ। विपक्षीले आक्रमण गरेको खानामा ऊ कहिल्यै जान पाउँदैन, र ऊ कहिल्यै मारिँदैन, किनभने त्यसअघि नै खेल सकिन्छ।

घोडा सीधा दुई खाना र त्यसपछि छेउतिर एक खाना उफ्रन्छ। अरूमाथि नाघ्न सक्ने एक मात्र गोटी यही हो, त्यसैले भरिएको बोर्डले पनि यसलाई छेक्दैन, र यो सधैँ अर्को रङको खानामा पुग्छ।

प्यादा सीधा अगाडि एक खाना सर्छ, वा सुरुको खानाबाट दुवै खाली भए दुई खाना। यो जसरी सर्छ त्यसरी मार्दैन: अगाडि कोणमा एक खाना गएर मार्छ। प्यादा कहिल्यै पछाडि सर्दैन।

बुद्धिचालमा मार्नु सधैँ इच्छाको कुरा हो। गोटी विपक्षीको गोटी भएको खानामा गएर मार्छ, र मारिएको गोटी खेलबाट बाहिर हुन्छ।

क्यासलिङमा एउटै पालोमा राजा र एउटा हात्ती सर्छन्। राजा हात्तीतिर दुई खाना सर्छ, र हात्ती नाघेर राजाको अर्कोपट्टिको खानामा आउँछ। यसले राजालाई सुरक्षित ठाउँमा पुर्‍याउँछ र हात्तीलाई खेलमा ल्याउँछ।

यो तब मात्र मिल्छ जब राजा र त्यो हात्ती दुवै अहिलेसम्म सरेका छैनन्, बीचका खाना खाली छन्, राजालाई चेक छैन, र राजा विपक्षीले आक्रमण गरेको खाना हुँदै जाँदैन वा त्यसमा पुग्दैन।

अन पासाँ प्यादाले मार्ने एउटा तरिका हो। प्यादा सुरुबाट दुई खाना सरेर विपक्षीको प्यादाको ठीक छेउमा पुग्यो भने त्यो प्यादाले यसलाई एक खाना मात्र सरेको जस्तो गरी मार्न सक्छ, तर ठीक अर्को चालमा मात्र।

पारिको अन्तिम र्‍याङ्कमा पुगेको प्यादा खेलाडीले छानेको रानी, हात्ती, ऊँट वा घोडा बन्छ। लगभग सबैले रानी छान्छन्, त्यसैले एउटै पक्षसँग दुई वा बढी रानी पनि हुन सक्छन्। यहाँ बोर्डले कुन गोटी चाहिन्छ भनेर सोध्छ।

कुनै पक्षले जित्न नसक्ने खेल बराबरी हुन्छ। यो पाँच तरिकाले हुन्छ।

• स्टेलमेट: चाल्नुपर्ने खेलाडीलाई चेक छैन, तर कुनै वैध चाल पनि छैन। यो बराबरी हो, त्यसैले धेरै अगाडि रहेको खेलाडीले अन्तिम चालहरूमा होस गर्नुपर्छ।
• दोहोरिनु: उही खेलाडीको पालोमा उही अवस्था तीन पटक आउनु।
• पचास चाल: दुवैतर्फ पचास-पचास चालसम्म न कुनै प्यादा सर्नु न कुनै गोटी मारिनु।
• चेकमेटका लागि गोटी नपुग्नु: कुनै पक्षसँग चेकमेट गर्न पुग्ने गोटी बाँकी नहुनु, जस्तै राजाविरुद्ध राजा, वा राजा र एउटा ऊँट वा एउटा घोडाविरुद्ध राजा।
• सहमति: एक खेलाडीले बराबरी प्रस्ताव गर्छ र अर्कोले स्वीकार्छ।

खेल घडीसहित खेल्न सकिन्छ। हरेक खेलाडीसँग आफ्नो समय हुन्छ, जुन आफ्नै पालोमा मात्र घट्छ। १० मिनेट + ५ सेकेन्ड भन्नाले सुरुमा प्रत्येकलाई दस मिनेट, र हरेक चालपछि पाँच सेकेन्ड थप।

समय सकिने खेलाडी हार्छ, तर विपक्षीसँग चेकमेट गर्ने गोटी नै बाँकी छैन भने बराबरी हुन्छ।

यो फोनमा बोटसँग खेल्दा घडी ऐच्छिक हो र सुरुमा बन्द हुन्छ। अनलाइनमा यो सधैँ चालु हुन्छ, किनभने हार्दै गरेको खेलाडीलाई चाल नै नचाली बस्नबाट यसैले रोक्छ।

बोट आठ तहमा खेल्छ। हरेक तहसँग चेस साइटहरूले प्रयोग गर्ने स्केलमा अनुमानित रेटिङ लेखिएको छ, त्यसैले आफ्नो रेटिङ थाहा भएको खेलाडीले मिल्दो खेल छान्न सक्छ।

• तह 1, करिब 400: भर्खर चाल सिक्दै छ। आफ्ना गोटी मारिने ठाउँमा छाड्छ।
• तह 2, करिब 700: खुला छाडिएको गोटी देख्छ, त्योभन्दा धेरै होइन।
• तह 3, करिब 1000: सित्तैको गोटी मार्छ र आफ्नो विरलै दिन्छ।
• तह 4, करिब 1300: दुई चालको दाउपेच देख्छ र ठीकसँग सुरु गर्छ।
• तह 5, करिब 1600: क्लबको भरपर्दो खेलाडी।
• तह 6, करिब 1900: कमजोर चालको सजाय दिने क्लबको बलियो खेलाडी।
• तह 7, करिब 2200: विज्ञ।
• तह 8, करिब 2800: पूरा शक्तिमा इन्जिन।

कमजोर तहले कम अगाडिसम्म सोच्छ, र त्यो तहको मानिसले छुटाउने किसिमका चाल पनि छुटाउँछ: लामो कोण, पछाडितिर आउने घोडा, धम्की तयार गर्ने शान्त चाल। त्यसैले यससँगको खेल मानिससँग खेलेजस्तै लाग्छ।

बोर्डमाथिको पट्टीमा विपक्षीको घडी र तपाईंले उसबाट मारेका गोटी देखिन्छन्, र तलको पट्टीमा तपाईंका। अन्तिम चाल बोर्डमा त्यसका दुवै खानामा चिनो लगाएर देखाइन्छ।

गोटी उठाउन त्यसमा ट्याप गर्नुहोस्, र त्यो जान सक्ने खानामा चिनो देखिन्छ: खाली खानामा थोप्लो र मार्न सकिने खानामा घेरा। त्यहाँ सार्न तीमध्ये एउटामा ट्याप गर्नुहोस्, वा राख्न गोटीमै फेरि ट्याप गर्नुहोस्। गोटी तानेर पनि सार्न सकिन्छ।

अन्तिम र्‍याङ्कमा पुगेको प्यादाका लागि त्यो बन्न सक्ने चार गोटीमध्ये छान्न दिइन्छ। चालहरू थिच्दा पूरै खेल लेखिएको देखिन्छ, एक चालको एक पङ्क्ति।

घडी बिना बोटसँग खेल्दा चाल फिर्ताले तपाईंको अन्तिम चाल र बोटको जवाफ दुवै हटाउँछ, र सङ्केतले सबैभन्दा बलियो तहले खेल्ने चाल देखाउँछ। बराबरी प्रस्ताव तपाईंको अर्को चालसँगै पठाइन्छ, र हार स्वीकार्नुअघि एक पटक सोधिन्छ।

अनलाइन खेलमा सधैँ घडी हुन्छ, र समय कुनै फोनले होइन, कोठाले राख्छ। जडान टुटेको खेलाडीलाई फर्कन केही समय दिइन्छ, जुन खेलको गतिअनुसार बढ्छ: सबैभन्दा छिटोमा आधा मिनेट र सबैभन्दा ढिलोमा तीन मिनेट।

३ वा ५ मिनेटको खेलमा बीस सेकेन्डभित्र, र लामो खेलमा एक मिनेटभित्र पहिलो चाल भएन भने खेल रद्द हुन्छ। दुवैले एक-एक चाल चाल्नुअघि कोही बाहिरियो भने पनि त्यस्तै हुन्छ, र सिक्काको टेबलमा दुवैको दाउ फिर्ता हुन्छ। सिक्काको टेबलको दोस्रो खेलमा भने पहिलो चाल छुटाउनेले त्यो खेल हार्छ।

खेल सुरु भएपछि बाहिरिएर नफर्कने खेलाडी हार्छ, तर बसिरहेको खेलाडीसँग चेकमेट गर्ने गोटी नै छैन भने बराबरी हुन्छ। सिट कहिल्यै बोटलाई दिइँदैन र घडी कहिल्यै रोकिँदैन।

सिक्काको टेबलमा दुई खेल हुन्छन्, एक-एक रङले, र पहिलो खेलको रङ चिट्ठाले छानिन्छ। एक-एक जित भए बराबरी हुन्छ र दाउ फिर्ता हुन्छ।

• हरेक चालअघि विपक्षीको अन्तिम चालले केमाथि आक्रमण गर्‍यो, हेर्नुहोस्। सुरुआतीहरूका धेरैजसो खेल मारिने ठाउँमा छाडिएको गोटीले हारिन्छन्।
• घोडा र ऊँटलाई छिट्टै बाहिर निकाल्नुहोस्, र क्यासलिङ गर्नुहोस्। बीचमै छाडिएको राजामाथि आक्रमण गर्न सजिलो हुन्छ।
• बीचका खानाका लागि लड्नुहोस्। बीचमा रहेका गोटी धेरै टाढासम्म पुग्छन्।
• साटासाट गर्दा के दिइयो र के पाइयो, गन्नुहोस्। प्यादा एक, घोडा वा ऊँट करिब तीन, हात्ती पाँच र रानी नौ बराबर हुन्छ।
• अगाडि हुँदा गोटी साट्नुहोस्। पछाडि हुँदा गोटी राखिराख्नुहोस् र मौका खोज्नुहोस्।

बुद्धिचालको नियम जहाँ पनि एउटै हो, त्यसैले सेटिङ कोसँग र कति छिटो खेल्ने भन्ने बारेमा मात्र छन्। सुरु बटनमाथिको टेबल कार्डले तपाईंले के छान्नुभयो भन्छ।

बुद्धिचाल

अंग्रेजीमा चेस। यस पृष्ठको खेल।

चेक

राजामाथिको आक्रमण। यसको जवाफ तुरुन्तै दिनुपर्छ।

चेकमेट

जवाफ दिन नसकिने चेक। यसले खेल सक्छ।

स्टेलमेट

चेक छैन तर कुनै वैध चाल पनि छैन। बराबरी।

क्यासलिङ

दुई गोटी सर्ने एक मात्र चाल: राजा दुई खाना, र हात्ती उसलाई नाघेर।

अन पासाँ

फ्रान्सेलीमा 'बाटोमा'। भर्खरै दुई खाना सरेर छेउबाट गएको प्यादालाई प्यादाले मार्नु।

बढुवा

अन्तिम र्‍याङ्कमा पुगेको प्यादा अर्को गोटी बन्नु।

फोर्क

एउटै गोटीले एकैपटक दुईमाथि आक्रमण गर्नु।

पिन

पछाडि रहेको बढी मूल्यको गोटी खुला नपारी सर्न नसक्ने गोटी।

थप समय

खेलाडीले हरेक चाल चालेपछि उसको घडीमा थपिने सेकेन्ड।

चाल लेखाइ

चाल लेख्ने तरिका: गोटीको अक्षर र ऊ जाने खाना, जस्तै Nf3 भनेको घोडा f3 मा, र प्यादाको चालमा खाना मात्र। यहाँको चाल सूचीले अक्षरको सट्टा गोटीको चित्र देखाउँछ।