गजुर कसरी खेल्ने
गजुर एक जनाले खेल्ने खेल हो। क्रेनले नेपाली भवनको हरेक तला तलको तलामाथि झुलाउँछ, र तपाईं थिचेर छाड्नुहुन्छ। हरेक तला बीचतिर राख्नुभयो भने भवन जगदेखि छानासम्म तला तला गर्दै गजुरसम्म उठ्छ।
- खेलाडी
- १
- के चाहिन्छ
- एउटा क्रेन, नेपालको एउटा भवन र तीन दियो
- कति लामो
- एउटा भवनमा दुईदेखि पाँच मिनेट, वा दियो बलुन्जेल
के बनाउने
नेपालका एघार भवन, हरेक आफ्नै तलाले बनेको: धरहराका २२ सेता तला, न्यातपोलका पाँच जग र पाँच छाना, स्वयम्भूको गुम्बज र यसका तेह्र सुनौला घेरा, काष्ठमण्डप, घण्टाघर, तलेजु, कृष्ण मन्दिर, बसन्तपुर र नुवाकोटका दरबार, कुम्भेश्वर र एउटा नेवारी घर।
हरेक तला सक्कली भवनकै एउटा भाग हो: खुड्किलासहितको इँटाको जग, टायलको छानामुनिको तला, शिखरको एउटा घेरा। त्यसैले हरेक भवन फरक तरिकाले खेलिन्छ, र तपाईंले देख्ने आकारमाथि नै राख्नुपर्छ।
एउटा तला
- अर्को तला क्रेनमा झुन्डिन्छ र धरहरामाथि यताउता झुल्छ।
- छाड्न टेबलमा जहाँ पनि थिच्नुहोस्, वा स्पेस थिच्नुहोस्।
- यो सिधै तल खस्छ, र झुलाइको अलिकति गति साथै लैजान्छ।
- यो धरहराको टुप्पोमा अडिन्छ वा खस्छ, अनि अर्को तला झुन्डिन्छ।
भवन उठ्दै जाँदा झुलाइ छिटो र फराकिलो हुन्छ, त्यसैले अग्लो भवनको टुप्पो सबैभन्दा कठिन हुन्छ। झुलाइको छेउमा, जहाँ क्रेन फर्कन ढिलो हुन्छ, छाडेको तला खस्दा सबैभन्दा कम सर्छ।
तला कहाँ अडिन्छ
तलाको बीच भाग तलको तलाको माथिल्लो सतहमाथि परे यो अडिन्छ। जुन सतहमा यो बस्छ त्यो यसको आसन हो, र मन्दिरमा आसन फराकिलो छज्जा होइन, तलको छानाको साँघुरो टुप्पो हो।
बीच भाग आसनको किनारभन्दा बाहिर परे तला खस्छ। तपाईंको एउटा दियो निभ्छ, र त्यही तला फेरि क्रेनमा आउँछ।
सटिक र हल्लाइ
ठ्याक्कै बीचबाट केही एकाइभित्र बसेको तला सटिक हो। यो सिधा आफ्नो आसनमा बस्छ, मन्दिरको घण्टी बज्छ, र यसको कुनामा परेवा बस्न सक्छ। लगातारका सटिकमा हरेक पटक झन् धेरै अङ्क आउँछ, र घण्टी एक सुर माथि बज्छ।
बीचबाट टाढा बसेको तलाले भवनलाई हल्लाउँछ, जति टाढा उति धेरै, र हल्लिरहेको भवनको टुप्पो अर्को तलामुनि सर्छ। सटिकले हल्लाइ करिब आधा घटाउँछ, त्यसैले लगातारका सटिकले भवनलाई स्थिर राख्छन्।
भवन उठ्दै जाँदा साँघुरिन्छ
मन्दिरका जग फराकिला र सजिला हुन्छन्। यसका छाना एकएक गर्दै साँघुरिन्छन्, र गजुर आफूभन्दा अलिकति मात्र फराकिलो आसनमा बस्छ। त्यसैले घडी बिनै भवन आफैंले माथि जाँदा खेल कठिन बनाउँछ।
हरेक भवनको आफ्नै लय छ। तलेजु बाह्रवटा पातला जग छिटो छिटो राखेर सुरु हुन्छ। स्वयम्भू केही एकाइ अग्ला तेह्र सुनौला घेरामा टुङ्गिन्छ। धरहरा बाइसवटा साँघुरा सेता तला हुन्, जहाँ हल्लाइले सबै निर्णय गर्छ।
तीन दियो
तपाईं तीनवटा दियोबाट सुरु गर्नुहुन्छ। खसेको तलाले एउटा निभाउँछ। तेस्रो निभ्दा क्रेन रोकिन्छ र भवन जति बनेको छ त्यतिमै खेल सकिन्छ।
टुप्पोसम्म बनेपछि क्यामेरा पछाडि हटेर पूरा भवन देखाउँछ, सयपत्रीका पत्ता झर्छन्, र बलिरहेको हरेक दियोले अङ्क थप्छ।
टुप्पोसम्म, वा अन्त्यहीन
टुप्पोसम्मले भवन जस्तो छ त्यस्तै जगदेखि गजुरसम्म बनाउँछ, र गजुर राखेपछि सकिन्छ।
अन्त्यहीनले भवनको जग राख्छ अनि यसका तला सधैंभरि दोहोर्याउँछ, टुप्पो बिना: न्यातपोलका तला, स्वयम्भूका घेरा, धरहराका सेता तला। आसन साँघुरिन छोड्छ र क्रेन झन् छिटो हुँदै जान्छ, दियो ननिभुन्जेल।
पूर्ण अङ्क, अर्थात् हरेक तला सटिक र एउटा पनि दियो ननिभाई नबनाउन्जेल भवन टुप्पोसम्मको खेलमा खुल्छ। त्यसपछि यो अन्त्यहीन खेलमा खुल्छ, र तपाईं अझै जुनसुकै छान्न सक्नुहुन्छ। तपाईंले अन्तिम पटक खेलेको भवन सूचीमा पहिले आउँछ।
अङ्क
तला अडिँदा अङ्क आउँछ:
- अडिएको हरेक तलाको १०।
- सटिकले लगातारको हरेक सटिकका लागि १० थप्छ: पहिलोमा १०, लगातार दोस्रोमा २०, तेस्रोमा ३०। सटिक बिना अडिएको वा खसेको तलाले लगातार तोड्छ।
- टुप्पोसम्म बनाउँदा बलिरहेको हरेक दियोको ५० थपिन्छ।
त्यसैले लगातारको k औं सटिक १० + १०k को हुन्छ, र n तलाको भवन हरेक तला सटिक र एउटा पनि दियो ननिभाई बनाउँदा १०n + ५n(n + १) + १५० अङ्क आउँछ। त्यो यसको पूर्ण अङ्क हो: धरहराको २,९००, न्यातपोलको ९२०।
भवनहरू
हरेक भवन सक्कली भवनबाट तला तला गर्दै कोरिएको छ, एक नजरमै चिनिने गरी।
धरहरा
सुन्धारामा भीमसेन थापाले १८३० को दशकमा बनाएको धरहरा, घुमाउरो भर्याङसहित नौ तलाको। १९९० सालको भूकम्पले दुई तला मात्र छाड्यो र फेरि बनाइयो, अनि २०७२ वैशाख १२ मा यो ढल्यो। २२ तलाको नयाँ धरहरा २०७८ मा खुल्यो। यहाँ यो २२ तला हो, खेलकै सबैभन्दा अग्लो र साँघुरो भवन।
न्यातपोल
भक्तपुरको तौमढी चोकमा राजा भूपतीन्द्र मल्लका लागि १७०२ मा बनेको पाँच छानाको मन्दिर, करिब ३० मिटर अग्लो। यसका पाँचवटै जगमा रक्षकको एक एक जोडी छ: पहलमान जयमल र फत्तु, हात्ती, सिंह, ग्रिफिन, र देवी बाघिनी र सिंहिनी। यो १९९० र २०७२ सालका भूकम्प पार गरेर उभिएको छ।
स्वयम्भू
सहरको पश्चिमको डाँडामा रहेको स्तूप। यसको हर्मिकाका आँखाले चारै दिशा हेर्छन्, नाक अङ्क १ ले लेखिएको छ, र यसका तेह्र सुनौला घेराले बुद्धत्वसम्मका तेह्र चरण जनाउँछन्। यसको छत्रबाट प्रार्थना झण्डा झर्छन्।
काष्ठमण्डप
काठमाडौं दरबार क्षेत्रको तीन छानाको काठको मण्डप, जसबाट सहरको नाम आएको भन्ने चलन छ। प्रयोगशालाको परीक्षणले यसलाई सातौं शताब्दीको भनेको छ। यो २०७२ मा ढल्यो र फेरि बनाइएको छ। फराकिलो र सजिलो: सिक्ने भवन।
घण्टाघर
वीर शमशेरले वि.सं. १९५१ मा लन्डनका घडीसहित बनाएको घण्टाघर, १९९० सालपछि फेरि बनाइएको। लगभग उस्तै चौडाइका सिधा भित्ता: केवल समयको खेल।
तलेजु भवानी
काठमाडौं दरबार क्षेत्रमा महेन्द्र मल्लले १५६४ मा बनाएको मन्दिर, ३५ मिटर अग्लो, बाह्र तहको जगमाथि तीन सुनौला छाना।
कृष्ण मन्दिर
पाटन दरबार क्षेत्रमा सिद्धिनरसिंह मल्लले १६३७ मा बनाएको ढुङ्गाको मन्दिर, घुमाउरो शिखरमुनि तीन तलाका मण्डप, जम्मा एक्काइस शिखर।
बसन्तपुर दरबार
पृथ्वीनारायण शाहले करिब १७७० मा लोहँ चोकमा बनाएको नौ तलाको धरहरा, दुई छानामुनि कुँदिएका झ्यालका इँटाका तला। यसका माथिल्ला तला २०७२ मा ढले र फेरि बनाइएका छन्।
कुम्भेश्वर
पाटनको शिव मन्दिर, परम्पराअनुसार करिब १३९२ मा स्थापित, पाँच छानाको। यसको माथिल्लो छाना २०७२ मा खस्यो। सजिला जग बिनाको न्यातपोल।
नुवाकोट दरबार
पृथ्वीनारायण शाहले १७६२ मा बनाएको सात तले दरबार, उपत्यका जित्नुअघिको उनको राजधानी। १९९० सालसम्म यो नौ तलाको थियो।
नेवारी घर
इँटाको नेवारी घर: पसलका सटरसहितको भुइँतला, कुँदिएका झ्याल, गल्लीतिर निस्केको सँझ्याल र टायलको छाना।
उपाय
- झुलाइको छेउमा छाड्नुहोस्, जहाँ क्रेन सबैभन्दा ढिलो हुन्छ। झुलाइको बीचमा छाडेको तलाले सबैभन्दा धेरै छेउतिरको गति बोक्छ।
- साँघुरो तला (माथिल्लो छाना, घेरा, गजुर) अघि हल्लाइ शान्त गर्न पहिले एउटा सटिक राख्नुहोस्।
- क्रेनसँगै भवनको टुप्पो पनि हेर्नुहोस्। हल्लिरहेको भवनको आसन सर्छ, र ठीक क्षण त्यो हो जब दुवै भेटिन्छन्।
- फराकिलो जगमा प्रशस्त ठाउँ हुन्छ, त्यसैले हतार नगरी लय मिलाउन यसलाई प्रयोग गर्नुहोस्।
छनोट
गजुरमा बदल्ने सेटिङ छैन। खेलको पानाले दुई कुरा सोध्छ:
| सेटिङ | सामान्य | के फरक पर्छ |
|---|---|---|
| भवन | धरहरा, अनि तपाईंले अन्तिम पटक खेलेको | कुन भवन बनाउने। हरेकका आफ्नै तला, चौडाइ र लय छन्। |
| कसरी बनाउने | पूर्ण रूपमा नबनुन्जेल टुप्पोसम्म | गजुरसम्म बनाउने, वा दियो ननिभुन्जेल भवनका तला अन्त्यहीन बनाउने। |
शब्दहरू
- तला
- क्रेनले ल्याउने एउटा टुक्रा: जग, छानामुनिको तला, शिखरको घेरा, गजुर।
- आसन
- तलाको माथिल्लो सतह, जसमा अर्को तला बस्नुपर्छ। मन्दिरमा यो छानाको साँघुरो टुप्पो हो।
- सटिक
- ठ्याक्कै बीचबाट केही एकाइभित्र राखेको तला। यो सिधा बस्छ र हल्लाइ शान्त पार्छ।
- हल्लाइ
- भवनको टुप्पो यताउता कति सर्छ। बीचबाट टाढा राखेका तलाले यसलाई बढाउँछन्।
- दियो
- तीन जीवनमध्ये एक। खसेको तलाले एउटा निभाउँछ।
- गजुर
- मन्दिरको टुप्पोमा राखिने सुनौलो कलश। गजुर राख्नु भनेको नेपालमा भवन सकियो भन्ने हो।
यस पृष्ठका सबै नियम यही एपले खेल्ने नियम हुन्। सुरु गर्नुअघि खेलकै पृष्ठमा गएर जुनसुकै बदल्न सकिन्छ।
