बाघचाल कसरी खेल्ने

पाँच लहरमा पाँच-पाँच गरी जम्मा २५ बिन्दु, र तिनलाई जोड्ने कोरिएका सोह्र लाइन: पाँच तेर्सो, पाँच ठाडो, दुई लामो विकर्ण, र एउटा छेउको बीचबाट अर्को छेउको बीचसम्म जाने चार छोटा विकर्ण।

विकर्ण रेखा एक छोडेर एक बिन्दुमा मात्र पुग्छन्, र बोर्डको सारा बनोट यही कुराले बनाउँछ। b2 बाट आठ लाइन निस्किन्छन्। ठीक छेउको b3 बाट चार। किनारतिर भने सबथोक घट्छ, त्यसैले a5 जस्तो कुनाबाट तीन लाइन मात्रै निस्किन्छन्। बाघ ठाउँकै भरमा बाँच्छ, त्यसैले बोर्डको बीच बाघका लागि सुरक्षित हुन्छ र कुनामै बाघ मर्छ।

यो पृष्ठले बिन्दुलाई खेलको लगमा जस्तै नाम दिन्छ: बायाँबाट a देखि e सम्म स्तम्भ, र तलबाट १ देखि ५ सम्म लहर। त्यसैले a5 भनेको माथि बायाँको कुना र c3 भनेको ठीक बीच। बोर्डमा भने कुनै अक्षर वा अङ्क लेखिएको हुँदैन। यहाँ केवल कुरा बुझाउनका लागि राखिएका हुन्।

1. बोर्डका चारै कुनामा एक-एक वटा बाघ राख्नुहोस्: a5, e5, a1 र e1। यो नियम कहिल्यै फेरिँदैन, र खेल अवधिभर कुनै पनि बाघ बोर्डबाट बाहिर निकालिँदैन।
2. सबै २० वटै बाख्राहरू सुरुमा बोर्डबाहिर राखिन्छन्। खेलको सुरुमा बोर्डभित्र कुनै बाख्रा हुँदैनन्।
3. पहिलो चाल सधैँ बाख्राको हुन्छ। पहिलो पालोमा बोर्डमा २१ वटा बिन्दु खाली हुन्छन् र बाख्रा खेलाडीले आफ्नो पहिलो बाख्रा तीमध्ये जुनसुकै खाली बिन्दुमा राख्न पाउँछ।
4. बाख्रा राखेपछि बाघले तुरुन्तै जवाफ दिन्छ। यदि बाघको छेउमै बाख्रा राखियो र त्यसको पारिपट्टिको बिन्दु खाली छ भने, बाघले आफ्नो पहिलो चालमै बाख्रा खान सक्छ। त्यसैले बाख्रा राख्दा सुरुदेखि नै होसियार हुनुपर्छ।

सुरुका बीस पालोसम्म तपाईंले केही चलाउनुहुन्न, राख्नुहुन्छ। एक पालोमा एउटा बाख्रा, जुनसुकै खाली बिन्दुमा, र बाख्रा खेलाडीले गर्न पाउने काम त्यति मात्र हो। यो चरणभर बोर्डमा भइसकेका बाख्रा जमेर बस्छन्।

बाघ भने जमेका हुँदैनन्। पहिलो पालोदेखि नै तिनी सर्छन् र नाघ्छन्, त्यसैले यो चरण चुपचाप तयारी गर्ने बेला होइन। धेरैजसो बाख्रा यहीँ खाइन्छन्।

बीसौँ बाख्रा राखिनेबित्तिकै यो चरण सकिन्छ, र लगमा पनि लेखिन्छ: सबै बाख्रा राखियो, अब चल्न सकिन्छ। बीसौँ बाख्रा राख्ने त्यो पालो बाख्राकै थियो, त्यसैले त्यसपछिको चरणमा पहिलो चाल बाघको हुन्छ। बाख्रा खेलाडीले गोटी मिलाउन एक पालो सित्तैमा पाउँदैन।

यो चरण सकिनुअघि नै खेल टुंगिन सक्छ। हरेक आधा चालपछि अन्त्यको जाँच हुन्छ, बाख्रा राखिएको पालोपछि पनि। त्यसैले खोरमा बाख्रा बाँकी हुँदै बाघले पाँचौँ बाख्रा खान सक्छ, र अन्तिम बाघलाई थुन्ने त्यो एउटै बाख्राले त्यहीँ खेल जिताइदिन्छ।

एउटै थिचाइले सबै काम गर्छ। बाख्रा राख्ने पालोमा खाली बिन्दु थिच्नुहोस्, त्यहाँ बाख्रा बस्छ। चलाउने बेलामा आफ्नो गोटी थिचेर उठाउनुहोस्, अनि जहाँ लैजाने हो त्यो बिन्दु थिच्नुहोस्। अन्तै थिच्नुभयो भने गोटी जहाँको त्यहीँ फर्किन्छ। गोटीलाई सोझै तानेर बिन्दुमा छोड्दा पनि एकै पटकमा उही काम हुन्छ।

खोरबाट बाख्रा भने तानेर ल्याउन मिल्दैन। राख्ने काम बिन्दु थिचेरै गर्नुपर्छ, र तान्ने सुविधा बोर्डमा भइसकेका गोटीका लागि मात्र हो। नमिल्ने चाल गर्दा केही पनि हुँदैन र केही भनिँदैन पनि, त्यसैले थिच्दा केही भएन भने त्यो चाल वैध थिएन भन्ने बुझ्नुहोस्।

बोर्ड आफैँले के मान्छ भन्ने देखाउँछ। खाली बिन्दुमाथिको मधुरो थोप्लोले त्यहाँ बाख्रा राख्न पाइन्छ भन्छ, गाढा थोप्लोले हातको गोटी त्यहाँ जान सक्छ भन्छ, र गोटी वरिपरिको घेराले कुन गोटी उठाइएको छ भन्ने देखाउँछ। नाघ्ने चाल पनि साधारण पाइलाजस्तै देखिन्छ। फरक यत्ति हो कि त्यो थोप्लो दुई बिन्दु पर हुन्छ र बीचमा बाख्रा हुन्छ।

बोर्डको खाली भाग तानेर घुमाउन सकिन्छ, स्क्रोल वा पिन्च गरेर नजिक-टाढा गर्न सकिन्छ, र तल दायाँको सानो बटन समूहबाट घुमाउन, जुम गर्न र सीधा दृश्यमा फर्कन सकिन्छ। आफ्नै गोटी तान्नुभयो भने दृश्य होइन, गोटी सर्छ। खेलभित्रको मेनुमा गति, आवाज, रूप र भाषा मात्र छन्, खेलसँग जोडिएको केही छैन, त्यसैले हार स्वीकार्ने, बराबरी प्रस्ताव गर्ने वा चाल फिर्ता लिने बटन खोज्नुपर्दैन।

• बाख्रा सुरक्षाका लागि होइन, पर्खाल बनाउन राखिन्छ। पछाडि खाली बिन्दु भएको बाख्रा खानाकै लागि हो, त्यसैले हरेक बाख्रा त्यस्तो ठाउँमा राख्नुहोस् जहाँको पारिको बिन्दु पहिल्यै ओगटिएको होस् वा बोर्डबाहिर परोस्।
• बाघ कुना र किनारमै मर्छन्। c3 को बाघसँग आठ बाटो हुन्छ। a5 को बाघसँग तीन बाटो, र सँगै तीन नाघ्ने चाल। तिनलाई बाहिरतिर खेद्नुहोस्।
• बाघ खेल्दा उल्टो सोच्नुहोस्। बाघलाई छुट्याएर राख्नुहोस्, कुनाबाट टाढा राख्नुहोस्, र बाँकी रहेको एक्लो खाली बिन्दु गुमाउने गरी बाख्रा नखानुहोस्।
• पारिको बिन्दु हरेक पटक गन्नुहोस्। बाख्राको रक्षा भनेकै प्रायः यही हो, र आक्रमणको ठूलो हिस्सा पनि यही।
• बाघले खानै पर्दैन। खेल बुझेको बाख्रा खेलाडीविरुद्ध, बाख्रा खान नाघ्नु भनेकै बाघलाई मर्ने कुनामा पुर्‍याउनु हुन सक्छ।

खेल सुरु गर्नुअघि खेलकै पृष्ठबाट टेबल मिलाइन्छ। नियम बदल्ने भनेको जित्न खानुपर्ने बाख्रा मात्र हो। बाँकीले कसले कुन पक्ष खेल्ने, बोट कति कडा हुने र कति छिटो चल्ने भन्ने तय गर्छन्।

बाघचाल

खेलकै नाम। बाघ र चाल जोडिएर बनेको, अर्थात् बाघको चाल।

बाघ

सिकार गर्ने पक्ष, चार गोटीको।

बाख्रा

बीस गोटी भएको पक्ष, जसले पहिलो चाल खेल्छ।

गोटी

बाघ होस् वा बाख्रा, बोर्डमा चल्ने जुनसुकै गोटी। एपले पनि चलाउने गोटी छान्न भन्छ।

बिन्दु

लाइन काटिने ठाउँ, जहाँ गोटी उभिन्छ। बीचको खोपी होइन, त्यो कहिल्यै काममा आउँदैन।

नाघ्नु

माथिबाट उफ्रेर पारि पुग्नु। पारिको बिन्दुमा जाँदा बाघले बाख्रालाई यही गर्छ।

खानु

गोटी मार्नु। दुवै भाषामा एपले यही शब्द चलाउँछ, किनभने बाघ त्यहाँ त्यसैका लागि छ।

अड्किनु

कतै चल्न नसक्नु। एउटै चाल नभएको बाघ अड्कियो भनिन्छ, र माथिको गन्तीले चारमध्ये कति अड्किए भन्ने देखाउँछ।

बराबरी

कसैले नजितेको खेल। कुनै पक्षले अङ्क पाउँदैन, र सिक्का राखेको अनलाइन टेबलमा सिक्का फिर्ता हुन्छ।

खेल

चार कुनादेखि नतिजासम्मको एक पूरा खेल। कति खेल भए भन्ने सकिएपछि देखिन्छ, र टेबल नछोडुन्जेल त्यो गन्ती जोडिँदै जान्छ।

हरेक परिवारले अलि फरक तरिकाले खेल्छ। हामीलाई थाहा भएका तरिका यी हुन्। बटन भएका तरिका यो टेबलमा घरको नियमका रूपमा खेल्न सकिन्छ।