कसिमला पाँय् कसरी खेल्ने

तीन लहर कोठा हुन्छन्, प्रायः हरेक लहरमा सत्रवटा। छेउका दुई लहर साँघुरा हुन्छन्, र हरेक लहर एउटा पक्षको हो: त्यस पक्षका गोटी सुरुमा त्यहीँ एक कोठामा एक गरी बस्छन्। बीचको लहर चौडा हुन्छ। यसलाई माला भनिन्छ, अर्थात् गल्ली, किनभने दुवै पक्ष यहीँ भेटिन्छन्।

मालामा पहिलो कोठा र त्यसपछिको हरेक चौथो कोठामा क्रस चिन्ह लगाइएको हुन्छ। ती कोठा लायग हुन् (भोङ्ग पनि भनिन्छ), र ती सुरक्षित हुन्छन्। सत्र कोठाको बोर्डमा पाँचवटा लायग हुन्छन्, मालाका दुवै छेउमा र बीचमा तीनवटा।

हरेक पक्ष आफ्नो लहरमा मालातिरको छेउसम्म जान्छ, मालामा पसेर उल्टो दिशामा हिँड्छ, अनि विपक्षको लहरमा पस्छ। त्यसपछि गोटी सधैँ माला र त्यही लहरमा घुमिरहन्छ। दुवै पक्ष उल्टो दिशामा घुम्ने भएकाले मालामा आमनेसामने भेटिन्छन्, र हरेक पक्षको घुमाइ विपक्षका पर्खिरहेका गोटी भएको लहरबाटै जान्छ।

1. बाँस चिरेर बनाएका चारवटा पाँय् फाल्नुहोस्। हरेक पाँय् घोप्टो पर्छ वा खोक्रो भाग माथि फर्केर पर्छ।
2. माथि फर्केका खोक्रा भाग गन्नुहोस्: एउटा भए कसि (१), दुई भए द्वादी (२), तीन भए सुदी (३) र चार भए च्या (४)। एउटै पनि नफर्के, अर्थात् चारै घोप्टो परे, ङा (५) हुन्छ।

च्या वा ङा आए चाल चलेपछि फेरि फाल्न पाइन्छ। अरू कुनै दाउमा पाइँदैन: कसिमा पनि होइन, गोटी खाँदा पनि होइन।

साँच्चैका पाँय्मा द्वादी सबैभन्दा धेरै आउँछ, सोह्रमा छ पटक। कसि र सुदी सोह्रमा चार पटक, अनि च्या र ङा एक एक पटक। यो खेलमा पनि चारवटा पाँय् उसैगरी फालिन्छन्, त्यसैले सम्भावना साँच्चैकै जस्तो हुन्छ।

कसि नआएसम्म कुनै गोटी चल्दैन। हरेक कसिले एउटा गोटी निकाल्छ, र त्यसलाई बाटोमा एक कोठा अगाडि सार्छ।

गोटी दायाँबाट क्रमैसँग निस्कन्छन्, अर्थात् मालाको छेउमा भएको गोटी पहिले। त्यसैले पहिलो कसिले पहिलो गोटीलाई मालाको मुखको लायगमा राख्छ, र अर्को कसिले त्यसको छेउमा बसेको गोटी निकाल्छ।

आफ्नो कुनै गोटी पर्खिरहेको छ भने कसिले त्यही निकाल्नुपर्छ। सबै गोटी निस्किसकेपछि वा खाइसकिएपछि मात्र कसिले अरू दाउझैँ कुनै गोटीलाई एक कोठा सार्छ।

निस्किसकेको एउटा गोटी छान्नुहोस् र आएको दाउ जति पूरै बाटोमा सार्नुहोस्। बाटोमा जे भए पनि नाघ्न पाइन्छ: आफ्नै गोटी, विपक्षका गोटी, र विपक्षले ओगटेको लायग पनि। गोटी पुग्ने कोठा मात्र हेरिन्छ।

आफ्ना गोटी एउटै कोठामा जति पनि बस्न सक्छन्। थुप्रोबाट एक पटकमा एउटा गोटी मात्र चल्छ।

कुनै गोटी पनि त्यो दाउ चलाउन सक्दैन भने दाउ खेर जान्छ। खेलको सुरुमा प्रायः यस्तै हुन्छ, किनभने कसि नआएसम्म केही चल्दैन।

विपक्षका गोटी भएको कोठामा पुग्नुभयो भने त्यहाँका सबै गोटी खाइन्छन् र सधैँका लागि बोर्डबाट बाहिर जान्छन्। थुप्रो पूरै खाइन्छ।

आफ्नो लहरमा पर्खिरहेका गोटी पनि खाइन्छन्। तपाईंका गोटी विपक्षको लहरमा पुगेपछि त्यहाँ पर्खिरहेका गोटी हरेक दाउको बाटोमा पर्छन्।

लायग यसको अपवाद हो। लायगमा बसेको गोटी सुरक्षित हुन्छ, र तपाईंले ओगटेसम्म विपक्ष त्यहाँ बस्नै पाउँदैन। आफ्नै गोटी भने साथमा बस्न सक्छन्।