गट्टा कसरी खेल्ने
भुइँमा पाँच वटा साना ढुङ्गा। एउटा माथि उफार्नुहोस्, त्यो नखस्दै अरूसँग केही गर्नुहोस्, अनि समात्नुहोस्। सात चरण, हरेक अघिल्लोभन्दा गाह्रो।
- खेलाडी
- २-४
- के चाहिन्छ
- पाँच वटा साना, चिल्ला, गोला ढुङ्गा
- कति लामो
- एउटा खेल करिब दस मिनेट
गट्टा के हो
गट्टा (गट्टी, घुट्टा, गोट्टा, वा भक्तपुरमा चगा) नेपाली आँगन र पिँढीको पाँच गट्टे खेल हो। लिपेको भुइँमा पुस्तौँदेखि बालबालिका, धेरैजसो छोरीहरूले, यो खेल्दै आएका छन्, र झापा र बारादेखि काठमाडौं र भैरहवासम्म यसको सम्झना छ।
पाँच मध्ये एउटा उफार्ने गट्टा हो। त्यसलाई माथि उफार्नुहुन्छ, र त्यो हावामा हुँदा सोही हातले भुइँका गट्टा टिप्छ, राख्छ वा कतै धकेल्छ। अनि भुइँमा नखस्दै उफारेको गट्टा समात्छ।
चरणहरू एक एक गट्टा टिप्नेदेखि अर्को हातले बनाएको गुफामा गट्टा पठाउनेसम्म जान्छन्। सबै चरण पहिले पार गर्ने जित्छ।
के चाहिन्छ
पाँच वटा साना ढुङ्गा, स्थिर बस्ने गरी गोला र चिल्ला, र एउटै हातमा धेरै अट्ने गरी साना। जुनसुकै भुइँ हुन्छ: आँगन, पिँढी, कोठा। सामान्यतया दुईदेखि चार जना खेल्छन्, र एक्लै पनि खेल्न सकिन्छ।
एउटा पालो
- चार वटा गट्टा भुइँमा फाल्नुहोस् र उफार्ने गट्टा हातमै राख्नुहोस्। कति जोडले फाल्नुहुन्छ त्यसले कति छरिन्छन् भन्ने तय गर्छ।
- उफार्ने गट्टा माथि उफार्नुहोस्।
- त्यो माथि हुँदा, सोही हातले चरणले भनेको काम गर्नुहोस्।
- भुइँमा नखस्दै उफारेको गट्टा समात्नुहोस्। अनि चरणको अर्को भागका लागि फेरि उफार्नुहोस्। गल्ती नगरेसम्म पालो तपाईंकै रहन्छ।
पहिलोदेखि चौथो चरण
- एक एक गरी: हरेक पटक एउटा गट्टा टिप्ने, चार पटक।
- दुई दुई गरी: हरेक पटक दुई वटा सँगै टिप्ने, दुई पटक।
- तीन, अनि एक: एक पटकमा तीन वटा सँगै, अर्कोमा बाँकी एउटा।
- राख र उठाऊ: उफारेर चारै वटा भुइँमा राख्ने, फेरि उफारेर चारै वटा उठाउने।
पाँचौँदेखि सातौँ चरण
- ढोका: अर्को हातको बुढी औँला र चोर औँलाले भुइँमा मेहराब बनाउँछन्। हरेक पटक एउटा गट्टा त्यसमुनिबाट छिराउनुहोस्, चार पटक।
- गुफा: अर्को हात भुइँमा थुम्काजस्तो राखिन्छ, मुख तपाईंतिर। हरेक पटक एउटा गट्टा भित्र पठाउनुहोस्, अनि हात उठाएर चारै वटा सँगै टिप्नुहोस्।
- मुटु: अर्को खेलाडीले दुवै हातले मुटु बनाउँछ। हरेक पटक एउटा गट्टा त्यसभित्र लानुहोस्, अनि उसले हात उठाएपछि चारै वटा टिप्नुहोस्।
गल्ती
- उफारेको गट्टा खसाल्नु: खस्दा हात त्यहाँ नहुनु।
- नटिप्ने गट्टा छुनु, वा सकिसकेको गट्टा हल्लाउनु।
- चरणले भनेभन्दा कम वा बढी टिप्नु।
- ढोका वा गुफा बनाउने हातमा गट्टा ठोक्काउनु, भित्र नपठाई।
गल्तीपछि गट्टा अर्को खेलाडीकहाँ जान्छन्। फेरि तपाईंकहाँ आउँदा, गल्ती गरेकै चरण सुरुदेखि खेल्नुहुन्छ।
अन्त्य
सबै चरण पहिले पार गर्ने जित्छ। तीन तीन पालोको सेटिङमा, सबैको तेस्रो पालोपछि खेल सकिन्छ र धेरै चरण पार गर्ने जित्छ।
खेल्ने अरू तरिका
लेट्स प्ले इनिसिएटिभ नेपालले भक्तपुरमा सात चरण सिकाउँछ, र यो खेलले त्यही खेल्छ। इसीएस नेपालले आठ चरण लेखेको छ, जसमा पाँचै गट्टा हातको पिठ्युँमा समात्ने एउटा चरण छ। रिपब्लिकाले कुकुर, बाघ र पान भन्ने चरणका नाम दिएको छ, कुन कुन हो नभनी।
कतिले गट्टा अर्कोकहाँ जानुअघि हरेक चरणमा तीन प्रयास दिन्छन्, र कतिले पाँच, सात वा नौ गट्टाले खेल्छन्। काठमाडौं पोस्टले धेरै चरण पार गर्नेलाई विजेता भनेर सम्झेको छ।
तपाईंको गाउँमा फरक तरिकाले खेलिन्थ्यो भने यही पानाको प्रतिक्रियाबाट भन्नुहोस्। यहाँका नियम लिखित स्रोतहरू मिलेको कुरा हुन्।
यहाँ कसरी खेल्ने
गट्टा जहाँ खसाल्ने त्यहाँ थिचेर तान्नुहोस्: जति लामो तान्नुहुन्छ, त्यति फराकिलो छरिन्छन्। ढोका र गुफाका लागि अर्को हात खाली ठाउँमा तानेर छोड्नुहोस्।
उफार्न, हात जहाँ हुनुपर्छ त्यहाँ थिचेर माथितिर स्वाइप गर्नुहोस्। लामो स्वाइपले अग्लो उफार्छ र धेरै समय दिन्छ, र छेउतिरको स्वाइपले गट्टा त्यतै लैजान्छ। गट्टा कहाँ खस्छ भनेर एउटा गोलोले देखाउँछ।
उफारेको गट्टा माथि हुँदा तपाईंको औँला नै हात हो। भुइँ छुनुहोस्, चरणले भनेका गट्टामाथिबाट औँला डुलाउनुहोस्, अनि समात्न गोलोमा औँला उठाउनुहोस्। गट्टा नखस्दै औँला उठाउनुहोस्।
केही उपाय
- एक एक गरीका लागि गट्टा फराकिलो फाल्नुहोस्, दुई र तीनका लागि नजिक नजिक, ताकि चाहिएका गट्टा एउटै झुन्डमा परून्।
- जुन गट्टा टिप्ने हो त्यसकै छेउबाट उफार्नुहोस्। उफारेको गट्टा हातबाट छुटेकै ठाउँनजिक खस्छ।
- अग्लो उफार्दा समय त धेरै पाइन्छ तर गट्टा बढी तर्किन्छ। जति चाहिन्छ त्यति मात्र उफार्नुहोस्।
- गट्टातिर त्यसका छिमेकीभन्दा पल्लो छेउबाट जानुहोस्, ताकि औँला उनीहरूनजिक नपुगोस्।
सेटिङ
हरेक सेटिङ खेल सुरु गर्नुअघि खेलको पानामा हुन्छ। यी पूर्वनिर्धारित हुन्, र हरेक बदल्दा के हुन्छ।
| सेटिङ | सामान्य | के फरक पर्छ |
|---|---|---|
| को खेल्दै छ | बटसँग | बटसँग, अनलाइन साथीसँग, वा यही फोनमा चार जनासम्म खेल्नुहोस् |
| कठिनाई | मध्यम | बटको हात कति छिटो र कति स्थिर छ |
| चरण | सातै वटा | पहिलो चार मात्र, एउटै हातले खेलिने |
| हरेक चरणमा प्रयास | एक | गट्टा अर्कोकहाँ जानुअघि हरेक चरणमा तीन प्रयास |
| खेल कसरी सकिन्छ | सबै चरण पहिले पार गर्ने | तीन तीन पालो, र धेरै चरण पार गर्ने जित्छ |
| हावामा रहने समय | सामान्य | ढिलोमा गट्टा धेरै बेर माथि रहन्छ, छिटोमा कम |
| खस्ने ठाउँको गोलो | देखाउने | नदेखाउँदा गट्टा कहाँ खस्छ आफैँ अनुमान गर्नुहुन्छ |
| गति | 1× | अरूका उफार र पालोबीचका रोकाइ छिटो चलाउँछ, तपाईंको आफ्नो उफार कहिल्यै होइन |
शब्द
- गट्टा
- खेल, र यसका हरेक साना गोला ढुङ्गा।
- उफार्ने गट्टा
- हरेक पटक माथि उफारिने एउटा गट्टा। बाँकी चार यो हावामा हुँदा खेलिन्छन्।
- चगा
- लेट्स प्ले इनिसिएटिभ नेपालले भक्तपुरमा यो खेललाई दिएको नाम।
- कुकुर, बाघ, पान
- रिपब्लिकाले केही चरणलाई दिएका नाम, कुन कुन हो नभनी।
यस पृष्ठका सबै नियम यही एपले खेल्ने नियम हुन्। सुरु गर्नुअघि खेलकै पृष्ठमा गएर जुनसुकै बदल्न सकिन्छ।