पिटु
पिट्टु पनि लेखिन्छ, र सेभेन स्टोन्स, पाँधुङ्गे, लक्कुढाल वा किनवाल पनि भनिन्छ। युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयको सर्वेक्षणले यसलाई गेम वा लक्कुढाल भनेको छ। ठाउँअनुसार नाम फेरिन्छ।
दुई टोली, थाक लगाइएका सातवटा चेप्टा ढुङ्गा, र एउटा नरम बल। एउटा टोलीले थाक खसाल्छ, र अर्को टोलीले बलले हान्नुअघि फेरि थाक लगाउनुपर्छ।
- को खेल्छन्
- दुई टोली, हरेकमा पाँचदेखि सात जना।
- के चाहिन्छ
- एकमाथि अर्को राख्न मिल्ने सातवटा साना चेप्टा ढुङ्गा, र नरम बल, प्रायः कागजले भरिएका पुराना मोजा।
- कहाँ
- स्कुलको चौर वा कुनै फराकिलो मैदान, फाल्ने ठाउँमा एउटा रेखा कोरेर।
- कहिले
- जुनसुकै बेला, स्कुलमा सबैभन्दा धेरै।
के चाहिन्छ
एकमाथि अर्को अडिने सातवटा साना चेप्टा ढुङ्गा, र हान्दा नदुख्ने नरम बल। युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयको सर्वेक्षणले कपडाको बल र रेखा कोर्न चुना भनेको छ। झापा र काठमाडौँका खेलाडीहरू कागज र प्लास्टिकले भरिएका पुराना मोजाको बल सम्झन्छन्।
कसरी खेलिन्छ
ढुङ्गाको थाक लगाउनुहोस्
सातै ढुङ्गा एकमाथि अर्को राखेर अग्लो थाक बनाउनुहोस्।
थाक खसाल्नुहोस्
एउटा टोलीले रेखाबाट एकपछि अर्को गरेर थाकमा हान्छ। सर्वेक्षणअनुसार हरेकले बढीमा तीन पटक हान्न पाउँछ, अनि अर्कोको पालो आउँछ। ECS ले लेखेको स्कुलको नियममा जसले कम्तीमा एउटा ढुङ्गा खसाल्छ, उसको टोली थाक लगाउने टोली बन्छ।
फेरि थाक लगाउनुहोस्
थाक खसाल्ने टोलीले अब सातै ढुङ्गा फेरि थाक लगाउनुपर्छ। सर्वेक्षणअनुसार समय जोगाउन उनीहरूले पहिले बललाई सकेसम्म टाढा हान्न पाउँछन्।
अर्को टोलीले बल हान्छ
अर्को टोलीले बल टिपेर थाक लगाउनेहरूलाई हान्छ। बल कहाँ लागे गनिन्छ भन्नेमा खेलाडीहरू सबैभन्दा धेरै बहस गर्छन्, र त्यो तल राखिएको छ।
को जित्छ
बल लाग्नुअघि सातै ढुङ्गाको थाक लगाए तपाईंको टोली जित्छ। पहिले थाक लगाउनेहरूलाई बल लगाए हान्ने टोली जित्छ।
अरू खेल्ने तरिका
कसैले सातको सट्टा पाँच वा छवटा ढुङ्गाले खेल्छन्। हिमाल खबरले बलै नभएको एउटा तरिका लेखेको छ: सात ढुङ्गाको थाक लगाएर अर्को ढुङ्गाले एक एक गरी खसालिन्छ। ECS को नियममा थाक लगाउनेले मुट्ठीले बल पन्छाउन पाउँछ, तर खुला हत्केलाले छोए आउट हुन्छ।
अभिलेखमा के छ
- २०१०ECS ले देशभरिका स्कुलका चौरमा कराइने नाम सेभेन स्टोन्स हो भनेर लेख्छ।
- २०१८झापा र काठमाडौँका हिमालयन टाइम्सका पाठकहरू पुराना मोजाको बलले खेलेको सम्झन्छन्।
- २०१८बागलुङ, सोलुखुम्बु र सिन्धुपाल्चोकमा गरिएको युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयको परम्परागत खेलको सर्वेक्षणले यसलाई गेम वा लक्कुढाल भनेर लेख्छ, हरेक टोलीमा पाँचदेखि सात जना।
- २०१९हिमाल खबरले सहरले विस्थापित गरेका खेलमा पिट्टुको नाम लिन्छ।
- २०२२अनलाइनखबरले हराउँदै गएका स्थानीय खेलमा यसलाई पाँधुङ्गे, लक्कुढाल वा किनवालका नामले राख्छ।
- २०२२राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले डन्डीबियो, गुच्चा, खोपी र पिटुलाई अन्तर्राष्ट्रिय बनाउने वाचा गर्छ।
स्रोतहरू कहाँ फरक पर्छन्, वा थोरै मात्र भन्छन्
बल कहाँ लाग्न पाउँछ?
स्रोतहरूले उल्टो कुरा भन्छन्। ECS को स्कुलको नियममा घुँडामुनि मात्र हान्न पाइन्छ। युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयको सर्वेक्षणले कुहिनोमुनि, घुँडामुनि वा घाँटीमाथि लागे गनिँदैन, अरू ठाउँमा लागे गनिन्छ भन्छ। कतै कुनै सीमा नै हुँदैन। पहिलो हानाइअघि नै मिलाउनुहोस्।
एक जना आउट, कि पूरै टोली?
ECS को नियममा बल लागेको थाक लगाउने खेलाडी आउट हुन्छ, र सबैलाई बल लगाएपछि हान्ने टोली जित्छ। सर्वेक्षणको नियममा एउटै बल लागे पूरै टोली आउट हुन्छ।
पाँच, छ कि सात ढुङ्गा?
ECS, सर्वेक्षण र हिमाल खबरमा सात। अनलाइनखबरको विवरणमा पाँच वा छ। अङ्ग्रेजी नाम सात ढुङ्गाबाटै आएको हो।
स्रोतहरू
यो पानाको हरेक तथ्य यिनैमध्ये कुनै एकबाट आएको हो। कुनै स्रोत पढ्न सकिएन वा कुनै दाबीको स्रोत छैन भने, पाठले त्यो भन्छ।
- परम्परागत खेलहरूको प्रोफाइल, Ministry of Youth and Sports, 2075 BS, page 45, as archived
- Nepali Street Games, Aarti Basnyat, ECS, July 2010
- More than just child's play, Nikki Hamal, The Himalayan Times, 25 February 2018
- शहरीकरणले खायो रैथाने खेल, Nunuta Rai, Himal Khabar, 13 Mangsir 2076
- With no inter-generational transformation, Nepal's traditional local games are dying, Sudarshan Aryal and Govinda Raj Nepal, Onlinekhabar, 6 March 2022
- गुच्चा र खोपी खेललाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्ने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको वाचा, Onlinekhabar, 17 Kartik 2079
- Seven stones, Wikipedia
यो पृष्ठ उद्धृत गर्न
नेपाली खेलहरू (२०२६)। पिटु कसरी खेलिन्छ, र यो कहाँबाट आयो। https://nepali.games/ne/traditional-games/pitu