चङ्गा चेट

चङ्गा कोलकाता र पटनाबाट आउँथे, र लडाइँका लागि हलुका लखनउका चङ्गा रोजिन्थे। काठमाडौँ पोस्टले छवटा बुट्टाका नाम दिन्छ: बीचमा मुटु भएको अम्बे, बुट्टेदार डिबडिबे, अर्कै रङको किनारा भएको पखेटे, सेतो सेते, नीलो निल्ची र रातो राते। दुई रङको चङ्गा बापाचे हो।

लडाइँको धागो, माझा, पिसेको वा पोलेको बल्बको काँचले लेपिन्छ, जुन एउटा लेदोले टाँसिन्छ। हरेक केटाले आफ्नो विधि गोप्य राख्थ्यो, र स्रोतहरूले तीनवटा दिन्छन्: उमालेको चिप्लेकीराको र्‍याल र चामल वा साबुदाना, आलसका बियाँ र अराउरुट, साबुदाना र घ्यूकुमारी, वा गम र अराउरुट।

धागो बरेलीबाट आउँथ्यो। यो लट्टाईमा बेरिन्छ, चिल्लो लौरोमा दुवै छेउ चक्का भएको रील, जुन चक्का थपथपाएर बेरिन्छ।

चङ्गाले वर्षाका देवता इन्द्रलाई पानी पुग्यो भन्ने खबर पुर्‍याउँछन् भनिन्छ। रोपाइँ नसकिँदै चङ्गा उडाउन किसानहरू रोक्थे।

• १९४९कालीमाटीमा मानन्धर काइट सेन्टर खुल्छ। असनको श्री चित्रकार काइट सेन्टर करिब सय वर्ष पुरानो भनिन्छ।
• १९६० को दशकतलबाट आक्रमण गर्ने प्रतिद्वन्द्वीसँग रवि एम सिंहका लडाइँ, जुन उनले २०१७ मा सुनाए।
• २००३क्लब हिमालयले नगरकोटमा चङ्गा प्रतियोगिता सुरु गर्छ। जापानी दूतावासले आफ्नै प्रतियोगिता अठार वर्ष चलायो।
• २०६२ सालचङ्गा चेट २०६२ नामको आयोजित प्रतियोगिता हुन्छ।
• २०२४काठमाडौँ पोस्टले आकाश शान्त भएको पाउँछ, र दोष खेतमा बनेका घर, अनि टेलिभिजन र फोनलाई दिन्छ। एक जना भन्छन्, एउटा पनि चेट सुनिँदैन।

यो पानाको हरेक तथ्य यिनैमध्ये कुनै एकबाट आएको हो। कुनै स्रोत पढ्न सकिएन वा कुनै दाबीको स्रोत छैन भने, पाठले त्यो भन्छ।

1. Kites over Kathmandu sky, Prawash Gautam, The Kathmandu Post, 3 October 2024
2. Changa chait: A Kathmandu boy's memories of a worthy adversary, Ravi M Singh, Onlinekhabar, 30 September 2017
3. Combat in the Sky: Changa & Changa Chait, Ivan Sada, ECS, August 2010
4. दशैंमा किन चङ्गा उडाइन्छ ? यस्ताे छ कारण, Onlinekhabar, 25 Asoj 2075
5. दशैं कथा : हिन्दूस्तानी केटोले सिकाएको चंगा मन्त्र, Onlinekhabar, 28 Asoj 2075