च्याम्पटी
नेवारीमा च्याम्पती। अङ्ग्रेजीमा chyamputee पनि लेखिन्छ।
टुप्पो खियाएर सिसाले भारी बनाइएको लप्सीको बियाँ, बाँसको खोस्टामा घुमाएर अरू लट्टुलाई घेराबाहिर फालिन्छ। उपत्यकाको जाडो बिदाको नेवार खेल, जुन लगभग हराइसक्यो।
- को खेल्छन्
- दुई वा बढी, हरेकको आफ्नै च्याम्पटी।
- के चाहिन्छ
- लप्सीका बियाँ, खियाउने ढुङ्गा, थोरै सिसा, र घुमाउन बाँसको सुकेको खोस्टा वा बाक्लो कागज।
- कहाँ
- काठमाडौँ उपत्यका।
- कहिले
- मीनपचास, मङ्सिरको बीचदेखि माघको बीचसम्मको जाडो बिदा।
च्याम्पटी बनाउने
बियाँ
लप्सीको कडा बियाँ लिनुहोस्, उमालेर सफा पार्नुहोस् र सुकाउनुहोस्। धेरैजसोमा पाँचवटा खोल्सा हुन्छन्, र छवटा भएको बियाँ बहुमूल्य मानिन्छ।
टुप्पो
बियाँको फेदलाई ढुङ्गामा घोटेर घुम्न सक्ने टुप्पो नबनुन्जेल खियाउनुहोस्।
तौल
भारी बनाउन खोल्साहरूमा सिसा पगालेर भर्नुहोस्। टुप्पोमा सियो भएको च्याम्पटी, सेरा, स्लेट, मार्बल वा ऐनामा सबैभन्दा लामो घुम्छ।
कसरी खेलिन्छ
घुमाउने
च्याम्पटीलाई दुई औँलाले, वा बुढी औँला र माझी औँला चड्काएर घुमाउनुहोस्। डगमगाउने च्याम्पटी, याना, खेल्न पाउँदैन।
घेरा
बाँसको सुकेको खोस्टा वा बाक्लो कागजमा घेरा कोर्नुहोस्, र त्यसभित्र लट्टुहरू एकअर्कातिर घुमाउनुहोस्। अरूलाई घेराबाहिर फाल्ने जित्छ।
ठूलो र सानो
ठूलो, भारी लट्टु, ढंपु, ले सानो, चिंपु, लाई घेराबाहिर फाल्न सक्छ। तर घेराभित्रै टिकेको सानोले प्रायः लामो घुमेर जित्छ।
लट्टु
काठको लट्टु, जसलाई भुरुङ पनि भनिन्छ, टुप्पोमा किला भएको काठको सोली हो। एक दुई फिटको धागो यसमा बेरिन्छ, र धागो फुक्दै लट्टु घुम्ने गरी फालिन्छ। प्रतियोगितामा सबैभन्दा लामो घुम्ने जित्छ।
नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको शब्दकोशले लट्टुझैँ घुमाइने अरू चीजमा च्याम्पटी र ओखरको नाम लिन्छ।
अभिलेखमा के छ
- शब्दकोशनेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको शब्दकोशले यो शब्दलाई नेवारी भनेर चिनाउँछ, र च्याम्पटी घुमाइने बाँसको खोस्टा, कपेरो, को नाम लिन्छ।
- २०१०इसीएसले च्याम्पटी कसरी बनाइन्छ र खेलिन्छ भनेर बताउँछ।
- २०२४काठमाडौँ पोस्टले यो खेल खेलिने लामो जाडो बिदा, मीनपचास, सम्झन्छ।
- आजनेपाली विकिपिडियाका अनुसार यो खेल अहिले प्रायः लोप भइसकेको छ।
स्रोतहरू कहाँ फरक पर्छन्, वा थोरै मात्र भन्छन्
लप्सी कि अमला?
हिमालयन टाइम्सले यो खेल अमलाको बियाँले खेलिएको सम्झन्छ। इसीएस, नेपाली विकिपिडिया र शब्दकोश सबैले लप्सी भन्छन्।
कसरी जितिन्छ?
नेपाली विकिपिडिया भन्छ, अरूलाई घेराबाहिर फाल्ने जित्छ। इसीएस भन्छ, अर्को खेलाडीको बियाँ पहिले ढाल्ने।
स्रोतहरू
यो पानाको हरेक तथ्य यिनैमध्ये कुनै एकबाट आएको हो। कुनै स्रोत पढ्न सकिएन वा कुनै दाबीको स्रोत छैन भने, पाठले त्यो भन्छ।
- च्याम्पटी, Nepali Wikipedia
- Nepali Street Games, Aarti Basnyat, ECS, July 2010
- नेपाली शब्दसमूह २० चि, Nepal Academy dictionary, as copied to Nepali Wiktionary
- कपेरो, Nepal Academy dictionary, as copied to Nepali Wiktionary
- Childhood games in Nepal, Benazir Ahmed Siddique, The Himalayan Times, 31 August 2021
- Minpachas: Adventures in the time of Kathmandu's long winters, Prawash Gautam, The Kathmandu Post, 10 February 2024
- Old-school games to take you down memory lane, Arjun Bhattarai, The Kathmandu Post, 21 November 2019