गट्टा
गट्टी पनि भनिन्छ। लेट्स प्ले इनिसिएटिभ नेपालले यसलाई चगा भन्छ।
भुइँमा पाँचवटा साना ढुङ्गा। एउटालाई माथि उछालिन्छ, र त्यो हावामा छँदा अरूलाई टिपिन्छ, भित्र सारिन्छ वा भुइँमा राखिन्छ, एकपछि अर्को कठिन हुँदै जाने सात तहसम्म। धेरैजसो केटीहरूको खेल, र उपत्यकामा नेवार केटाकेटीको।
- को खेल्छन्
- दुई वा बढी, पालैपालो। काठमाडौँ पोस्ट दुईदेखि चार जना भन्छ।
- के चाहिन्छ
- पाँचवटा साना, गोलो ढुङ्गा।
- कहाँ
- जुनसुकै भुइँ: आँगन, पिँढी, कोठा।
- कहिले
- जुनसुकै बेला, भित्र वा बाहिर।
के चाहिन्छ
पाँचवटा साना ढुङ्गा, स्थिर बस्ने जति गोलो र एउटै हातमा धेरै अट्ने जति साना। नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको शब्दकोशले गट्टालाई केटाकेटीले खेल्ने मसिना र गोल मिलेका ढुङ्गाका टुक्रा भन्छ। पाँचमध्ये एउटा उछाल्ने ढुङ्गा हो।
कसरी खेलिन्छ
लेट्स प्ले इनिसिएटिभ नेपालले भक्तपुरमा सिकाउने सात तह यी हुन्। ढुङ्गाहरू छर्नुहोस्, उछाल्ने ढुङ्गा हातमा राख्नुहोस्, र तहहरू क्रमैसँग खेल्नुहोस्।
पहिलो तह: एक एक गरी
उछाल्ने ढुङ्गा माथि फाल्नुहोस्, भुइँबाट एउटा ढुङ्गा टिप्नुहोस्, र उछालेको ढुङ्गा खस्दा समात्नुहोस्। हरेक ढुङ्गाका लागि यसै गर्नुहोस्।
दोस्रो तह: दुई दुई गरी
त्यसै गरी, ढुङ्गा दुई दुईवटा गरी टिप्नुहोस्।
तेस्रो तह: तीन, अनि एक
एउटा उछालमा तीनवटा ढुङ्गा सँगै टिप्नुहोस्, र अर्कोमा बाँकी एउटा।
चौथो तह: राख्ने र उठाउने
उछाल्ने ढुङ्गा फाल्नुहोस् र चारवटा ढुङ्गा भुइँमा राख्नुहोस्। फेरि फाल्नुहोस्, र चारवटै हातमा लिएर उछालेको ढुङ्गा समात्नुहोस्।
पाँचौँ तह: ढोका
एउटा हातले भुइँमा ढोका बनाउनुहोस्, र हरेक उछालमा एउटा ढुङ्गा त्यसभित्र सार्नुहोस्।
छैटौँ तह: ओडार
एउटा हातले ओडार बनाउनुहोस्, हरेक उछालमा एउटा ढुङ्गा त्यसभित्र सार्नुहोस्, अनि उछाल्ने ढुङ्गासँगै सबै समात्नुहोस्।
सातौँ तह: मुटु
विपक्षीले आफ्ना दुवै हातले भुइँमा मुटु बनाउँछ। हरेक उछालमा एउटा ढुङ्गा त्यसमाथि सार्नुहोस्। त्यसपछि विपक्षीले हात उठाउँछ, र तपाईं उछाल्ने ढुङ्गासँगै पाँचवटै समात्नुहुन्छ।
गल्ती, र जित
समात्न चुक्नु गल्ती हो, र अर्को ढुङ्गा छुनु पनि। गल्तीपछि अर्को खेलाडीले अघिल्लो जहाँ चुक्यो त्यहीँबाट अघि बढ्छ। सातै तह पहिले पूरा गर्ने जित्छ।
खेल्ने अरू तरिका
इसीएसले आठ तह दिन्छ, आठौँमा सबै ढुङ्गा ओडारभित्र राखेर एकै पटक उठाइन्छ, र ढुङ्गा अर्कोलाई जानुअघि हरेक चरणमा तीन पटक प्रयास गर्न दिन्छ। अनलाइनखबर भन्छ, कोही पाँच, कोही सात र कोही नौवटा ढुङ्गाले खेल्छन्। काठमाडौँ पोस्टमा दुईदेखि चार जना खेलाडी हुन्छन्, र सबैभन्दा धेरै चरण पार गर्ने जित्छ।
अभिलेखमा के छ
- २०१०इसीएसले खेललाई आठ चरणमा, हरेकमा तीन प्रयाससहित, लेख्छ।
- २०१९काठमाडौँ पोस्टले यसलाई दुईदेखि चार जनाको खेलका रूपमा सम्झन्छ।
- २०२५लेट्स प्ले इनिसिएटिभ नेपालले भक्तपुरमा यसलाई चगा नाममा, सात तहमा सिकाउँछ।
- असार २०८३गोरखापत्रले गट्टालाई हराउँदै गएको बाल्यकालका खेलमा गनाउँछ।
स्रोतहरू कहाँ फरक पर्छन्, वा थोरै मात्र भन्छन्
सात तह कि आठ?
लेट्स प्ले इनिसिएटिभ नेपाल सात सिकाउँछ। इसीएसमा आठ छन्, अन्तिममा ओडार एकै पटक भरिन्छ र खाली हुन्छ।
कतिवटा ढुङ्गा?
धेरैजसो विवरणले पाँच भन्छन्। अनलाइनखबर पाँच, सात वा नौ भन्छ।
चगा किन?
लेट्स प्ले इनिसिएटिभ नेपालले खेललाई चगा भन्छ, तर किन भन्दैन। नेपाली विकिपिडियाका अनुसार गट्टा नेवार केटाकेटीमा लोकप्रिय छ, त्यसैले यो नेवारी नाम हुन सक्छ। हामीले पढेको कुनै स्रोतले भन्दैन।
स्रोतहरू
यो पानाको हरेक तथ्य यिनैमध्ये कुनै एकबाट आएको हो। कुनै स्रोत पढ्न सकिएन वा कुनै दाबीको स्रोत छैन भने, पाठले त्यो भन्छ।
- Chaga: Gatti Game, PlayGuru, Let's Play Initiative Nepal, 18 March 2025
- Nepali Street Games, Aarti Basnyat, ECS, July 2010
- Old-school games to take you down memory lane, Arjun Bhattarai, The Kathmandu Post, 21 November 2019
- With no inter-generational transformation, Nepal's traditional local games are dying, Sudarshan Aryal and Govinda Raj Nepal, Onlinekhabar, 6 March 2022
- हराउँदै बालापन, Gorkhapatra, 6 Asar 2083
- गट्टा, Nepali Wikipedia
- गट्टा, Nepal Academy dictionary, as copied to Nepali Wiktionary