पचिसी

कोजागरा कोजाग्रत पूर्णिमाको मैथिली नाम हो, दशैं सकिने पूर्णिमा, जुन रात लक्ष्मीका लागि मानिसहरू जाग्राम बस्छन्। बिहेको पहिलो वर्षका दुलहाका लागि यो उसकै रात हो। बेहुलीको घरबाट उपहारको भार आउँछ, जसमा पान, मखान, फलफूल, दही, मिठाई र उसले लगाउने लुगा हुन्छन्। घरका महिलाले चुमाओनमा उसलाई आशीर्वाद दिन्छन्, र ठूलाबडाले दुबो र अक्षताले।

खाना खाइसकेपछि ऊ बेहुलीका दाजु वा भाइसँग पचिसी खेल्छ। जनकपुरधामबाट अनलाइनखबरको समाचारले आठवटा कौडा र सोह्रवटा गोटी भनेको छ, र मैथिली विकिपिडिया कौडा र पासा बेहुलीको घरबाट आउँछन् भन्छ। हार्नेले जित्नेलाई उपहार दिन्छ। दैनिक जागरणले खेल चल्दा महिलाहरूले मैथिली गीत गाउँछन् भनेर लेखेको छ।

नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको शब्दकोशले बोर्डलाई चारैतिर फैलिएका चारवटा हात भएको कपडा भनेर वर्णन गर्छ, हरेक हातमा आठ आठ कोठाका तीन लहर। यो कपडालाई थर्की भनिन्छ, र पासा खेल्ने कपडालाई पनि शब्दकोशले यही नाम दिएको छ। हरेक खेलाडीसँग एकै रङका चारवटा गोटी हुन्छन्, चार रङका जम्मा सोह्र, र फाल कौडाले हुन्छ: शब्दकोशमा सात, जनकपुरमा आठ।

कोजागराको खेलकै नियम कुनै स्रोतमा लेखिएको छैन। यी अन्यत्र लेखिएका पचिसीका नियम हुन्, हर्कलट्सको सन् १८३२ को विवरण र विकिपिडियाबाट। पहिलो फालअघि नै कुराहरू मिलाउनुहोस्।

कोजागराका लागि कसैले नलेखेको भाग यही हो। तालिका हर्कलट्सको सन् १८३२ को डेक्कनको विवरण हो, छवटा र सातवटा कौडाका लागि। २५ को फालले गोटी बोर्डमा पनि ल्याउँछ, र २, ३ वा ४ नपरुन्जेल फालिरहन पाइन्छ।

विकिपिडियाले अरू तालिका दिएको छ, जसमध्ये एउटाले कुनै पनि मुख माथि नपर्दा २५ दिन्छ। तपाईंको परिवार जसरी खेल्छ, पहिलो फालअघि मिलाउनुहोस्, र हामीलाई भन्नुहोस्, ताकि यो पृष्ठले त्यो लेख्न सकोस्।

बिहारमा सरिता सहायले बिहेमा दुलहा दुलही आफैँले पचिसी खेल्ने, नतिजालाई वैवाहिक जीवनमा कसको चल्छ भन्ने सङ्केत मानिने, र बिहेको खेल कहिलेकाहीँ पूरा खेलभन्दा सजिलो हुने लेखेकी छन्। त्यही लेखले दीपावलीमा जुवाडेहरूले यो खेल्छन् भन्छ। नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको शब्दकोशले पचिसीलाई कौडा र गन्जिफासँगै बाजी थापेर खेलिने खेलमा राखेको छ।

लुडो वर्गाकार बोर्ड र एउटा पासाले खेलिने पचिसी नै हो। यो साइटमा लुडोको इतिहासले त्यो कसरी भयो भन्छ।

• १८३२हर्कलट्सको कानुन-ए-इस्लामले डेक्कनको पचिसी र छवटा वा सातवटा कौडाको हरेक फालको मूल्य लेखेको छ।
• २०१३बिहारका बालखेलबारे सरिता सहायको लेखले छवटा कौडा र बिहेको खेलको वर्णन गर्छ।
• २०१९अनलाइनखबरले जनकपुरधामबाट कोजागराको खानापछि दुलहाले बेहुलीका दाजुभाइसँग कौडासहित पचिसी खेल्ने, आठवटा कौडा र सोह्रवटा गोटीले, भनेर लेख्छ।
• २०२१मुजफ्फरपुरको दैनिक जागरणले कोजागराको पचिसी सहरबाट झन्डै हराइसकेको र गाउँमा नाम मात्र बाँकी रहेको लेख्छ।
• २०२४दरभङ्गाको हिन्दुस्तानले यो खेललाई लक्ष्मीसँग जोडिएको मानिने, र कौडा र पासा बेहुलीको घरबाट आउने लेख्छ।

यो पानाको हरेक तथ्य यिनैमध्ये कुनै एकबाट आएको हो। कुनै स्रोत पढ्न सकिएन वा कुनै दाबीको स्रोत छैन भने, पाठले त्यो भन्छ।

1. मिथिला क्षेत्रमा यसरी मनाइँदैछ कोजाग्रत पूर्णिमा, Onlinekhabar, Janakpurdham, 26 Asoj 2076 (October 2019)
2. मिथिला क्षेत्रमा कोजाग्रत पूर्णिमालाई 'कोजगरा' को रुपमा मनाइँदै, Onlinekhabar, 14 Kartik 2077 (October 2020)
3. पच्चिस, Nepal Academy dictionary, as copied to Nepali Wiktionary
4. कोजागरा, Maithili Wikipedia
5. Kojagra, Wikipedia
6. Kojagra in Mithilanchal: सामाजिक सरोकार का लोकपर्व कोजागरा आज, Dharmendra Kumar Singh, Dainik Jagran, Muzaffarpur, 19 October 2021, in Hindi
7. मिथिला का प्रसिद्ध लोक पर्व कोजागरा आज, तैयारी पूरी, Hindustan, Darbhanga, 16 October 2024, in Hindi
8. Traditional Children's Games of Bihar, Sarita Sahay, Folklore 54, 2013, pages 131 and 132
9. Pachisi, from Herklots, Qanoon-e-Islam (1832), Ludii Portal, Digital Ludeme Project
10. Pachisi, Wikipedia
11. Pachisi / Board game of Nepal, Asia InCH
12. Kartik 2083, Hamro Patro

यो पृष्ठ उद्धृत गर्न

नेपाली खेलहरू (२०२६)। पचिसी कसरी खेलिन्छ, र यो कहाँबाट आयो। https://nepali.games/ne/traditional-games/pachisi