ढ्याक्की

ढक्की, घ्वाँइ, एक खुट्टे र खुट्टी पनि भनिन्छ। ढ्याक्की चेप्टो ढुङ्गाको नाम पनि हो। अङ्ग्रेजीमा hopscotch।

भुइँमा कोरिएका कोठा, ढ्याक्की भनिने चेप्टो ढुङ्गा, र एउटा खुट्टा। एक खुट्टाले उफ्रँदै ढुङ्गालाई एक कोठाबाट अर्कोमा धकेल्नुहोस् वा हान्नुहोस्, र ढुङ्गा वा खुट्टाले रेखा छुन पाउँदैन।

को खेल्छन्
पालैपालो दुई वा बढी, वा दुई टोली।
के चाहिन्छ
एउटा चेप्टो ढुङ्गा, र कोठा कोर्न चुना वा चक।
कहाँ
घाँस नभएको खाली भुइँ, आँगन वा गल्ली।
कहिले
जुनसुकै बेला।

के चाहिन्छ

एउटा चेप्टो ढुङ्गा, पाए गोलो, र घाँस नभएको खाली भुइँ। अनलाइनखबरको विवरणमा ढुङ्गालाई गोलो पारेर काटिन्छ। कोठा चुना वा चकले कोरिन्छन्।

कसरी खेलिन्छ

युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयको सर्वेक्षणले दुई किसिमका कोठा कोरेको छ। यो एक खुट्टे हो, पाँच पाँच कोठाका दुई लहर। चार कोठाको एउटै लहर भएको घ्वाँइ यसपछि छ।

दस कोठा कोर्नुहोस्

पाँच पाँच कोठाका दुई लहर छेउछेउमा कोर्नुहोस्, जम्मा दस, एउटा लहरमा माथितिर र अर्कोमा तलतिर अङ्क राखेर।

१२३४५६७८९१०पाँच र छदुवै खुट्टा टेकेर आरामरेखामा न खुट्टा, न ढुङ्गा
एक खुट्टे: एउटा लहरमा माथि, अर्कोमा तल।

उफ्रनुहोस् र ढुङ्गा धकेल्नुहोस्

खेलाडीहरू पालैपालो खेल्छन्। एक खुट्टाले क्रमैसँग कोठाहरूमा उफ्रँदै ढ्याक्कीलाई हरेक कोठाबाट अर्कोमा धकेल्नुहोस्।

पाँच र छमा आराम

पाँच र छ नम्बरको कोठामा दुवै खुट्टा टेकेर आराम गर्न पाइन्छ। त्यहाँबाट ढुङ्गालाई खुट्टाले च्यापेर ल्याउनुपर्छ।

रेखा नछुनुहोस्

ढुङ्गा वा खुट्टाले रेखा छुन पाउँदैन। ढुङ्गा रेखामा पर्‍यो, वा अर्को कोठामा पुगेन भने पालो अर्को खेलाडीमा जान्छ।

को जित्छ

सबैभन्दा धेरै कोठा खाने टोली जित्छ। खेलाडी आफैँ निर्णायक हुन्छन्।

घ्वाँइ, चार कोठाको लहर

एउटा सुरु रेखा र त्यसपछि चार कोठाको एउटै लहर कोर्नुहोस्। रेखापछाडि उभिएर चेप्टो ढुङ्गालाई एक खुट्टाले पहिलो कोठामा हान्नुहोस्, अनि दोस्रो, तेस्रो र चौथोमा, पछिपछि उफ्रँदै। एक खुट्टाले सबै कोठा पार गरे जित हुन्छ, र रेखामा रोकिएको ढुङ्गाले तपाईंलाई आउट गर्छ।

पार गरेपछि अन्तिम छेउभन्दा पर जानुहोस्, पिठ्यूँ फर्काउनुहोस् र ढुङ्गा काँधमाथिबाट पछाडि फाल्नुहोस्। ढुङ्गा परेको कोठा तपाईंको हुन्छ। आफ्नो कोठामा दुवै खुट्टा टेक्न पाइन्छ, र अरूले त्यहाँ खुट्टा राख्न पाउँदैनन्। सबैभन्दा धेरै कोठा हुने जित्छ।

१२३४पछाडि फालिएकोसुरु
घ्वाँइ: हान्दै पार गर्नुहोस्, अनि कोठा जित्न पछाडि फाल्नुहोस्।

सहरमा

काठमाडौँ पोस्ट र हिमालयन टाइम्समा छापिएका सहरका सम्झनाले ढ्याक्की फाल्छन्। चकले गोलो र आयत कोरेर अङ्क राखिन्छ, ढुङ्गा टाढाबाट कुनै कोठामा फालिन्छ, र एक खुट्टाले उफ्रँदै गएर त्यसलाई टिपिन्छ। आकारभन्दा बाहिर परेको फाल, दुई खुट्टाले उफ्रनु, वा रेखामा खुट्टा परे खेलबाट बाहिरिइन्छ।

अभिलेखमा के छ

  • २०१०ECS ले नेपालका गल्लीका खेलमा घोइ, अर्थात् hopscotch, को नाम लिन्छ।
  • २०१८युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयको परम्परागत खेलको सर्वेक्षणले दुवै किसिमका कोठा कोरेको छ: दुई वा बढीका लागि एक खुट्टे, दुईदेखि छ जनाका लागि घ्वाँइ।
  • २०१९काठमाडौँ पोस्टले चकका गोला र आयत अनि फालिने ढुङ्गासहितको ढ्याक्की सम्झन्छ।
  • २०२१हिमालयन टाइम्सले पनि यसलाई त्यसरी नै सम्झन्छ।
  • २०२२अनलाइनखबरले एक खुट्टाले हान्दै लगिने गोलो ढुङ्गाको खेल खुट्टीलाई हराउँदै गएका स्थानीय खेलमा राख्छ।

स्रोतहरू कहाँ फरक पर्छन्, वा थोरै मात्र भन्छन्

हान्दै लैजाने कि फालेर टिप्ने?

सर्वेक्षण र अनलाइनखबरमा ढुङ्गा एक कोठाबाट अर्कोमा धकेलिन्छ वा हानिन्छ। काठमाडौँ पोस्ट र हिमालयन टाइम्समा त्यो कोठामा फालिन्छ र उफ्रँदै गएर टिपिन्छ। दुवै खेलिन्छन्। कोठा पनि फरक छन्: पाँच पाँचका दुई लहर, चारको एउटा लहर, वा अङ्क राखिएका गोला र आयत।

नामहरू कहाँबाट आए?

कुनै स्रोतले भन्दैन। नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको शब्दकोशमा ढ्याक, अर्थात् बाक्लो तामाको सिक्का, र घ्वाइँ, अर्थात् खेलमा तोकेको ठाउँमा हान्न प्रयोग हुने वस्तुमध्ये सबैभन्दा ठूलो (नेवारी शब्द), छन्। यसले दुवै नाम चेप्टो ढुङ्गाबाट आएको देखाउँछ। यो शब्दकोशको पढाइ मात्र हो, कुनै स्रोतले भनेको होइन।

स्रोतहरू

यो पानाको हरेक तथ्य यिनैमध्ये कुनै एकबाट आएको हो। कुनै स्रोत पढ्न सकिएन वा कुनै दाबीको स्रोत छैन भने, पाठले त्यो भन्छ।

  1. परम्परागत खेलहरूको प्रोफाइल, Ministry of Youth and Sports, 2075 BS, pages 11 and 40, as archived
  2. Old-school games to take you down memory lane, Arjun Bhattarai, The Kathmandu Post, 21 November 2019
  3. Childhood games in Nepal, Benazir Ahmed Siddique, The Himalayan Times, 31 August 2021
  4. Nepali Street Games, Aarti Basnyat, ECS, July 2010
  5. With no inter-generational transformation, Nepal's traditional local games are dying, Sudarshan Aryal and Govinda Raj Nepal, Onlinekhabar, 6 March 2022
  6. घ्वाइँ, Nepal Academy dictionary, as copied to Nepali Wiktionary

यो पृष्ठ उद्धृत गर्न

नेपाली खेलहरू (२०२६)। ढ्याक्की कसरी खेलिन्छ, र यो कहाँबाट आयो। https://nepali.games/ne/traditional-games/dhyakki

Nepali Gamesनेपाली खेलहरू