लंगुर बुर्जाको इतिहास

भेटिएको सबैभन्दा पुरानो विवरण सन् १८२१ मा जर्ज चौथोको राज्याभिषेकका लागि हाइड पार्कमा लागेको मेलाको हो, जहाँ मानिसहरू "लंगर, तारा, चिडी, हुकुम, पान र इट्टा" ले खेल्थे। "क्राउन एन्ड एंकर गेम" नाम पहिलोपटक सन् १८८२ मा मेलबर्नमा छापिएको देखिन्छ। यसलाई नाविकहरूको खेल भनिन्छ, जुन रोयल नेभीमा खेलिन्थ्यो, तर यो अठारौं शताब्दीसम्म पुग्छ भन्ने दाबीको कुनै स्रोत छैन।

भारतमा यही खेल सन् १९०५ सम्ममा बम्बई र पूनाका अदालतमा पुगिसकेको थियो, र त्यहाँ यसलाई झण्डी मुण्डा भनिन्छ र दिवालीमा खेलिन्छ। यसका चिन्ह झण्डा, मुकुट र तासका चार चिन्ह हुन्, जुन ठ्याक्कै नेपाली कपडाकै चिन्ह हुन्। यो नेपालमा कसरी आयो भन्ने कसैले लेखेको छैन। बेलायती र भारतीय पल्टनमा काम गरेका सिपाहीहरू सबैभन्दा सजिलो अनुमान हुन्, र यो अनुमान मात्र हो।

लंगुर बुर्जा पैसा थापेर खेलिन्छ, र नेपालमा जुवा वर्षभरि गैरकानुनी हो। मुलुकी अपराध संहिता, २०७४ को दफा १२५ ले यसलाई निषेध गर्छ, र पहिलोपटकको कसुरमा तीन महिनासम्म कैद वा रु ३०,००० जरिवाना हुन्छ, अनि कपडामा भएको पैसा जफत हुन्छ। संहिताले सरकारले स्वीकृति दिएको खेल चाड वा मेलामा सानो दाउमा खेल्न दिन्छ, तर त्यो स्वीकृति पाउने कुनै व्यवस्था छैन।

तिहारका पाँच दिन छुट हुन्छन् भन्ने कुरा मान्यता मात्र हो। हरेक चाडमा प्रहरीले आँगनमा छापा मार्छ, र असोज २०८३ मा एउटा पत्रिकाले लंगुरबुर्जा खेलेको आरोपमा झापामा चारजना पक्राउ परेको खबर छाप्यो। यो साइटमा दाउको कुनै पैसा मूल्य छैन, र यहाँ यो खेल खेल्न सकिने एउटै उपाय त्यही हो।

माथिको हरेक तथ्य यिनैमध्ये कुनै एकबाट लिइएको हो। कुनै पेज खोजको सारांशमा मात्र पढ्न सकिएको छ, वा कुनै दाबीको स्रोत नै छैन भने लेखमा त्यो भनिएको छ।

1. A Comparative and Etymological Dictionary of the Nepali Language: laṅgar, burjā, R. L. Turner, 1931, pages 454 and 545
2. Crown and Anchor, games.porg.es
3. Crown and anchor, Wikipedia
4. School Times: Roll of dice, Rishi Singh, The Himalayan Times, 24 October 2007
5. National Penal (Code) Act 2017, Section 125: prohibition of gambling or betting, Nepal Laws
6. Don't bet on it, Akshya Aryal, The Kathmandu Post, 6 November 2019
7. तास र लंगुरबुर्जा खेल्ने/खेलाउने ११ जना पक्राउ, Annapurna Post, Asoj 2083